بایگانی برچسب‌ها : ایرانگردی

کشتی یونانی کیش؛ مهمان ناخوانده خلیج فارس

کیش یکی از مقاصد پرطرفدار ایران است و با داشتن جاذبه هایی خاص، می تواند سفری خوش را برای مهمانانش رقم بزند. این جزیره همچون نگینی در میان آب های نیلگون خلیج فارس می درخشد و فرصت های بسیاری برای خوشگذرانی و خلق خاطره های شیرین در خود دارد.
سواحل تماشایی تنها گوشه ای از زیبایی های کیش هستند و تفریحات آبی از جمله فعالیت های هیجان انگیز آن به شمار می روند. در کنار جاذبه ها و تفریحات متنوع، وجود انواع هتل ها و امکانات گردشگری نیز یکی از دلایلی است که گردشگران را راهی این جزیره کوچک می کند و آن را به یکی از پرطرفدار ترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل کرده است.
روز به روز امکانات بیشتری در کیش ایجاد می شود تا مسافران از بودن در آن لذت بیشتری ببرند اما با وجود همه تفریحات و جاذبه های تازه باز هم کشتی یونانی جایگاه خاص خودش را دارد. این کشتی به گل نشسته سال هاست که در میان آب های خلیج همیشه فارس آرمیده و تاریخی مبهم را در خود حفظ کرده است. شاید بارها و بارها تصویر این کشتی را دیده و یا تعریفش را از کسانی که سفر به کیش را تجربه کرده اند، شنیده باشید؛ اما آیا می دانید که این کشتی چگونه سر از اینجا در آورده و چرا در این مکان به گل نشسته است؟ مگر می شود این جاذبه شاخص هیچ قصه و داستانی نداشته باشد؟

 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
چرا بازدید از کشتی یونانی؟

  •     شاخص ترین جاذبه کیش است.
  •     در پایان روز می توانید زیباترین غروب را در کنار آن شاهد باشید.
  •     همه جذابیت سفر شما به بازدید از کشتی یونانی ختم نمی شود و دیدنی ها و تفریحات بسیاری در کیش انتظارتان را می کشند.
  •     ممکن است این جاذبه در سال های آتی وجود نداشته باشد و هر آن احتمال دارد که غرق شود.
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
آشنایی با کشتی یونانی، تماشایی ترین جاذبه کیش
آنچه که به عنوان کشتی یونانی می شناسیم، کشتی به گل نشسته ایست که در ۴ مرداد ۱۳۴۵ در نزدیکی روستای باغو (۱) از حرکت ایستاد و برای همیشه در آب های خلیج فارس ماندگار شد. این کشتی انبوهی از ذخایر نفتی را در خود داشت و دارای ارزش بسیاری بود. خدمه مجبور به ترک کشتی شدند و بار آن نیز تخلیه شد. تلاش های بسیاری برای بیرون کشیدن کشتی از آب انجام دادند اما بعد از گذشت هشتاد روز و تلاشِ بی پایان یدک کش هلندی به نام اورینکو، هیچ نتیجه ای حاصل نشد. در نهایت کشتی همان جا باقی ماند چرا که هزینه سرسام آور برای حفظ آن اصلا مقرون به صرفه نبود. هیچ کس تا به امروز نتوانسته دلیل به گل نشستن این کشتی را کشف کند و این بخش از سرنوشت آن هنوز در هاله ای از ابهام است.

بومیان جزیره می گویند که یونانی ها پس از ترکِ کشتی آن را آتش زده و شاهد سوختن آن بوده اند. این روایت می تواند درست باشد چرا که امروزه هیچ عنصر غیر فولادی در بدنه و عرشه کشتی به چشم نمی خورد.

امروزه این لاشه به جا مانده از تاریخ، در میان بومی ها به عروس یونانی شهرت یافته و به یکی از دیدنی های جزیره کیش تبدیل شده است. با وجود آن که کشتی یونانی در سکوتی عمیق فرورفته اما گذشته آن حرف های زیادی برای گفتن دارد که در ادامه به آن ها می پردازیم.

 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
تاریخچه کشتی یونانی

در تاریخ ۹ مارس ۱۹۴۳ (۱۳۲۲ شمسی) بود که کشتی سازی ویلیام همیلتون و شرکا، ساخت یک کشتی باربری به نام امپایر ترومپت یا شیپور امپراتور (Empire Trumpet) را در شهر پورت گلاسگو کشور اسکاتلند آغاز کرد. این کشتی پس از اتمام ساختش در آوریل همان سال، به وزارت حمل و نقل جنگ بریتانیا (British Ministry of War Transport) فروخته شد و در اختیار شرکت کشتی بخار لاریناگا (Larrinaga Steam Ship Co) قرار گرفت. این وسیله تنها ۲ سال متعلق به این شرکت بود و در سال ۱۹۴۵ مالکیت کشتی به شرکت تی اند جی هریسون (T&J Harrison Co) واگذار گردید.

از سال ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۶ این کشتی تحت اجاره دولت آفریقای جنوبی بود تا اینکه در سال ۱۹۴۶ شرکت کشتی بخار شرانت (Charente Steam Ship Co) آن را خریداری کرد. این شرکت نام نچرالیست (Naturalist) را بر روی کشتی گذاشت و تصمیم گرفت مدیریت آن را به صاحب قبلی کشتی یعنی تی اند جی هریسون واگذر کند.

در سال ۱۹۵۹ شرکت ایرانی لوید اند کو خرمشهر (Iranian Lloyd & Co Ltd) کشتی را با نام کوروش ایرانی از آن خود کرد و مدیریتش را بر عهده شرکت بی اشوورث و شرکا (B Ashworth and Co) گذاشت. خطوط کشتیرانی ایران در خرمشهر در سال ۱۹۶۵ این کشتی را خرید و نام همدان (Hamadan) را برای آن انتخاب کرد. آخرین صاحبان کشتی، دو یونانی به نام های پی.جِی فرانگولیس (P.J. Frangoulis) و ای.آی کلیافز (A.I. Cliafas) بودند که در سال ۱۹۶۶ آن را خریدند و نامش را به کوالا اف (Koula F) تغییر دادند. در همان سال نیز این کشتی در راه ایران به یونان به گل نشست و به دلیل آنکه به هنگام غرق شدن در اختیار یونانی ها بود با نام کشتی یونانی معروف شد.

کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس

چرا این کشتی به گل نشست؟

در مورد علت به گل نشستن کشتی هیچ دلیل قاطعانه ای بیان نشده است اما روایت ها و داستان هایی در مورد آن بر سر زبان هاست که به آن ها اشاره می کنیم:

برخی بر این باورند که به علت مه آلود بودن هوا و نبودن فانوس دریایی در سواحل جزیره کیش، کشتی نتوانسته راه را پیدا کند و به گل نشسته است.

به گفته بومیان جزیره، کاپیتان های مست، کشتی را هدایت می کردند و به همین علت از مسیر اصلی خود خارج شدند. کشتی به جای توقف در یکی از بنادر نزدیک کیش به این محل آمده و در گل و لای نزدیک ساحل از حرکت ایستاده است.

در این میان نمی توان از حق بیمه زیاد کشتی نزد شرکت لویدز انگلستان نیز گذشت؛ بسیاری معتقدند که صاحبان کشتی برای گرفتن این حق بیمه به عمد کاری کرده اند که کشتی به این روز دچار شود.

در این میان یک داستان عاشقانه هم از بومیان جزیره شنیده می شود؛ آن ها می گویند که عشق ناخدای کشتی به دختری به نام مریم باعث شد تا کاری کند که کشتی در این منطقه ماندگار شود. مردم پیرزنی ساکت و تنها در جزیره را به عنوان همان مریم قصه معرفی می کنند و این داستان عاشقانه را به او نسبت می دهند.

 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
خوشگذرانی در کنار کشتی یونانی

کشتی یونانی شاید به ظاهر تنها یک لاشه به گل نشسته باشد؛ اما فرصت هایی را برای خوشگذرانی در اختیارتان قرار می دهد:

۱- تماشای غروب آفتاب

مهم نیست که در طول روز کدام یک از دیدنی ها و تفریحات کیش را انتخاب می کنید؛ اما حتما برای لحظات پایانی روز زمانی را به بازدید از کشتی یونانی و تماشای غروب آفتاب در کنار آن اختصاص دهید. در اینجا منظره ای حیرت انگیز از غروب پیش رویتان قرار می گیرد که تا آخر عمر آن را فراموش نمی کنید. به دلیل آهن موجود در کشتی، ماسه های اطراف آن نیز به رنگ قرمز در آمدند و همین امر بر زیبایی منظره غروب می افزاید.

۲- عکاسی از کشتی یونانی

کشتی یونانی سوژه خوبی برای عکاسی به شمار می رود. فرقی نمی کند که یک عکاس حرفه ای باشید یا تنها با گوشی موبایل خود عکاسی کنید، در هر صورت با کمی ذوق و خلاقیت می توانید تصاویر خاصی را از کشتی یونانی به ثبت برسانید و یادگاری ویژه ای را با خود به خانه ببرید. کمی در ساحل قدم بزنید و زوایای مختلف را برای عکاسی امتحان کنید تا بهترین اثر نصیبتان شود.

یکی از سوژه های جالب توجه عکاسی، ساعتی است که در نزدیکی کشتی یونانی قرار دارد و به شکل سُکان کشتی است. افراد بسیاری به هنگام بازدید از کشتی یونانی در کنار این ساعت می ایستند و عکس یادگاری خود را به گونه ای متفاوت ثبت می کنند. البته مجسمه ها و سازه های دیگری نیز در نزدیکی کشتی وجود دارند که هر یک به نوبه خود می توانند جلوه خاصی به عکس هایتان بدهند.

۳- شتر سواری

در ساحل خلیج فارس و در نزدیکی کشتی یونانی، شتربانانی هستند که به شما اجازه می دهند با پرداخت هزینه، شترسواری را تجربه کنید و بر لذت گشت و گذارتان بیفزایید.

۴- پارک ساحلی کشتی یونانی

وجود کشتی یونانی بهانه ای شد تا یک پارک ساحلی در نزدیکی آن احداث شود و امکانات متنوعی را در اختیار بازدیدکنندگان این کشتی به گل نشسته بگذارد. این پارک در مساحتی بالغ بر شصت هزار متر مربع در محوطه ساحلی این کشتی در حال ساخت است؛ البته بخشی از آن بهره برداری شده که شامل محوطه سازی و احداث آمفی تئاتر رو باز با مساحت ۸۰۰ متر مربع می شود.

می توانید در این پارک به سراغ غرفه های کرایه دوچرخه بروید و یک تجربه متفاوت را برای خود رقم بزنید. همچنین می توانید از پارکینگ این پارک نیز استفاده کنید و پس از پارک ماشین در آن، با خیال راحت به سوی کشتی یونانی بروید.

قرار است در آینده، این پارک امکاناتی همچون کافه تریا، غرفه های فروش تنقلات، رستوران ایرانی و لبنانی، ایستگاه های کرایه اسکیت و فروش محصولات ورزشی را نیز در خود داشته باشد و به بازدیدکنندگان خدمات ارائه دهد.

۵- تماشای قسمت های داخلی کشتی یونانی ممکن نیست!

غواصی در آب های خلیج فارس تجربه ای خاص است که بسیاری دوست دارند آن را تجربه کنند. شاید شما هم به تصاویری از غواصی در حوالی کشتی یونانی برخورد کرده باشید اما بر اساس تحقیقات کارناوال، چنین برنامه ای توسط کلوپ های غواصی ارائه نمی شود چرا که خطرات بسیاری در زیر کشتی شما را تهدید می کنند و ممکن است این کشتی هر آن فرو بریزد. تصاویری که شما می بینید توسط غواصان حرفه ای به ثبت رسیده اند و یا مربوط به گذشته هستند که هنوز کشتی یونانی در وضعیت خوبی قرار داشت و مشکلی برای افراد به وجود نمی آمد.

 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
راه دسترسی

آدرس: استان هرمزگان، جنوب غربی جزیره کیش، خیابان غروب کیش، میدان غروب، پارک ساحلی غروب یا همان پارک ساحلی کشتی یونانی.

کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس

اطلاعات فنی و تخصصی کشتی یونانی

اگر به دانستن اطلاعات فنی در مورد این کشتی و ساختارش علاقه دارید، در ادامه با ما همراه باشید تا آن را مورد بررسی قرار دهیم:

مشخصات کلی کشتی

طول و عرض: ۱۳۱٫۹ متر و ۱۷٫۱ متر

گنجایش: ۷۰۵۹ وزن خالص، ۶٬۶۰۱ تناژ در عرشه، ۴٬۸۰۵ تناژ خالص

آبخور یا شناور (فاصله عمودی از سطح آب تا پایین‌ترین بخش کشتی): ۱۰٫۴ متر

حسگرها و دستگاه های پردازشگر: جهت یاب رادیویی، فاصله یاب صوتی از نوع اکو سوندینگ Echo Sounding

بررسی تخصصی موتور و مجموعه آن

پیش از آنکه کشتی یونانی به این حال و روز بیفتد، از نظر فنی یکی از بهترین کشتی ها به شمار می رفت. این کشتی یک کوره داشت که با میله های آهنی فضایی در حدود ۱۵ متر مربع را به خود اختصاص داده بود. این کوره حرارت لازم برای گرم کردن ۳ دیگ بخار با قدرت ۰.۰۶۴ کیلوگرم بر متر مربع (۱)  را تامین می کرد تا بخار لازم برای راه اندازی موتور تامین شود.

دیگ ها یک ورودی و خروجی داشتند و در ترکیب با سیستم گرمایشی، فضای قابل توجهی در حدود ۶۷۳ متر مربع را اشغال کرده بودند. این دیگ ها، بخار مورد نیاز موتور سه گانه کشتی را تامین می کردند. قدرت موتور کشتی یونانی را ۵۱۰ اسب بخار تخمین می زنند؛ گفته می شود که این موتور سیلندرهایی با اندازه های ۶۲، ۹۹ و ۱۸۰ سانتی متر داشت که به وسیله یک میله ۱۲۰ سانتی متری به یکدیگر متصل شده بودند. این موتور قدرتمند کاری از شرکت دیوید راوان و شرکا (David Rowan & Co Ltd) در گلاسگو بود.

 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
 کشتی یونانی کیش | مهمان ناخوانده خلیج فارس
کشتی یونانی، در چند قدمی نابودی

بد نیست بدانید که ممکن است تا چند سال آینده هیچ اثری از این کشتی باقی نماند چرا که گذشتِ زمان موجب فرسودگی کشتی شده است. قسمت زیرین کشتی که در آب قرار دارد، بر اثر برخورد با امواج دریا و شوری آب، پوسیده شده و هر آن ممکن است فرو بریزد و کشتی را به اعماق آب ببرد.

یکی از علت هایی که باعث شده تا کشتی یونانی به چنین حال و روزی بیفتد و به آن کم توجهی شود، مشخص نبودن مالکیت آن است؛ چرا که ایران نمی تواند مالک صد در صد کشتی یونانی باشد و این کشتی به صاحبان یونانی اش تعلق دارد.

شایان ذکر است که در سال های اخیر بارها و بارها توسط مسئولین مختلف اعلام شده که لاکپشت های پوزه عقابی که گونه ای در معرض خطر انقراض هستند، در اثر برخورد با این کشتی جان خود را از دست می دهند و گفته می شود که قرار است که این کشتی ذوب شده و از بین برود.

با توجه به همه این مسائل بهتر است وقت را مغتنم شمارید و هر چه زودتر اسباب سفر به کیش را آماده کنید تا بعدها حسرت دیدن کشتی یونانی به دلتان نماند.

توصیه

برای آنکه بیشترین لذت را از بازدید از کشتی یونانی ببرید، یک ساعت قبل از غروب خورشید خود را به حوالی آن برسانید. روزهای بعد از بارندگی و در زمان وزش باد و کم بودن شرجی هوا بهترین موقعیت برای دیدن این کشتی به شمار می روند.

در برخی روزها مانند تعطیلات نوروز و مناسبت های خاص، ویژه برنامه هایی در پیرامون کشتی یونانی برگزار می شوند که از جمله آن ها می توان به نورپردازی های زیبا اشاره کرد. اگر در این روزها راهی کیش شدید این برنامه های جذاب را از دست ندهید.

ماه عسل زمستانی خود را کجا بگذرانید؟

یک سفر رمانتیک برای از بین بردن تمام استرس های اول زندگی و شروع یک زندگی مشترک پر از انرژی  لازم است. اگر تصمیم دارید یک ماه عسل متفاوت و به یاد ماندنی داشته باشید به این کشورهای زیبا و دیدنی سفر کنید. شهرهایی که سفر به آن ها در فصل زمستان مناسب تر است تا فصل های دیگر سال.

سانتیاگو، شیلی

 ماه عسل زمستانی خود را کجا بگذرانید؟
در این روزهای سرد زمستانی پرتغال را فراموش کنید و هوای تابستانی را در شیلی تجربه کنید. این شهر جذاب و رمانتیک در سال ۲۰۱۸ دویستمین سالروز استقلال خود را جشن می گیرد. فروشگاه های زیبا، غذاهای محلی و میدان تاریخی پلازا از جاذبه های فراموش نشدنی سانتیاگو پایتخت شیلی است.


سانتورینی، یونان
 ماه عسل زمستانی خود را کجا بگذرانید؟
همه دوست دارند سفری به کشورهای مدیترانه ای داشته باشند و اگر تصمیم به این کار دارید زمستان بهترین زمان است. شاید نتوانید آفتاب بگیرید اما از زیبایی این شهر ساحلی سفید و آبی لذت خواهید برد.


ونیز، ایتالیا

 ماه عسل زمستانی خود را کجا بگذرانید؟
ونیز خوش منظره ترین شهر دنیا با رستوران های زیبا و غذاهای خوشمزه ایتالیایی است و از همه مهم تر به یادماندنی ترین قایق سواری را در این شهر تجربه خواهید کرد. در فصل زمستان توریست های کمتری به این کشور می روند بنابراین برای پرواز، هتل و غذا کمتر به مشکل برخواهید خورد.


میامی، فلوریدا

 ماه عسل زمستانی خود را کجا بگذرانید؟
دمای هوای فلوریدا در ماه های زمستان عالی است و از طرفی پروازها در این فصل ارزان تر از همیشه می شود. سفر زمستانی خود را در فلوریدا بگذرانید و از زیبایی ها و شن های سفید سواحل جنوبی آن لذت ببرید.


آمستردام، هلند
 ماه عسل زمستانی خود را کجا بگذرانید؟
این شهر پر کانال زیباترین مناظر اروپایی را به میهمانانش نشان می دهد و لایه کوچکی از برف روی پل ها و ساختمان ها جذابیتش را برای توریست ها دوچندان می کند. ماه عسل خود را با موزه های زیبا و تخفیف های فصلی این شهر توریستی بگذرانید.

غار قلعه کرد در قزوین؛ سفر به اعماق زمین

شاید فکر نکنید که در زیر این زمین سفت زیر پای تان، ممکن است صدها غار و لایه های مختلف آهکی جا خوش کرده باشند که در بعضی از آن ها آب در جریان دائمی است. کشور ما به دلیل شکل و ساختار زمین شناسی منحصر به فردش، دارای لایه های آهکی زیادی مخصوصا در رشته کوه زاگرس است. این لایه های آهکی در کنار یک جریان آب زیرزمینی، بستر مناسبی برای تشکیل غارها طی میلیون ها سال بوده اند. در زیر یکی از افراز و نشیب های غربی رشته کوه زاگرس، یک غار تماشایی در چنین شرایطی شکل گرفته است.
 غار قلعه کرد در قزوین؛ سفر به اعماق زمین
غار «قلعه کرد» در ۲۰ کیلومتری برج های دوگانه «خرقان» در دهستان «حصار» از توابع شهر «آّبگرم» قرار دارد و پس از عبور از دهانه غار و فرود از یک چاه ۱۲ متری، تالاری بزرگ نمایان می شود که دارای چکیده ها و چکنده های مسحورکننده و شعبه ها و دالان های فراوان است. طبق برآوردهای زمین شناسان قدمت این غار به دوران سوم زمین شناسی باز می گردد؛ یعنی عمری حدود ۴۰ میلیون سال.

نکته؛ این غار خطرناک است

از آن جا که این غار با یک چاه ۱۲ متری معلق شروع می شود، به هیچ عنوان نباید بدون آموزش های لازم غارنوردی و تجهیزات لازم سراغ این غار رفت. ضمنا در مسیرهای مشخص شده حرکت کنید و چیزی در داخل غار به جا نگذارید و به غیر از عکس چیزی از داخل غر به بیرون نیاورید.

چطور برسیم؛ غار سرد آبگرم

غرا قلعه کرد در روستایی به همین نام و در نزدیکی شهر «آبگرم» در جاده قزوین- همدان قرار دارد که می توان در یک برنامه سریع یک روزه یا یک و نیم روزه از آن بازدید کرد.

از جاده قزوین- همدان خود را به شهر آبگرم برسانید. از شهر آبگرم باید به سمت روستای حصار و برج های تاریخ خرقان بروید که جاده ای جداگانه دارد. بعد از گذشتن از روستاهای «طبلشکین»، حصار و برج های خرقان باید در امتداد همان جاده به سمت روستای «علی آباد» به پیش بروید. بعد از گذشتن از روستای علی آباد در سمت چپ جاده، مسیری فرعی می بینید که به سمت روستای قلعه کرد می رود. پس از پارک کردن خودروی تان در روستا و یک پیاده روی ۲۰ دقیقه ای، به دهانه غار در کوهپایه های مشرف به روستا می رسید. دهانه این غار آن قدر بزرگ است که با بیرون آمدن از روستا، دهانه غار را خواهیددید. مسیر رسیدن به غار کاملا مشخص است.

 غار قلعه کرد در قزوین؛ سفر به اعماق زمین
کجا بگردیم؛ حلقه خفاش ها
زمان لازم برای بازدید از غار قلعه کرد حدود پنج ساعت است. برای رفت و برگشت خود زمانبندی حرکت در نظر بگیرید.
ورود به غار به دلیل ورودی بزرگ آن، کار ساده ای نیست.

ورودی: ورودی غار با دهانه ای بزرگ تقریبا به ابعاد ۲۱ متر عرض و پنج متر ارتفاع شروع می شود و با امتداد در راهرویی کوچک به طول ۲۰ متر به پرتگاهی ۱۲ متری ختم می شود. این پرتگاه یا به اصطلاح غارشناسان «چاه» اولین مانع عبور طبیعی غار است و اولین چالش بازدیدکنندگان از این اثر طبیعی. این پرتگاه دقیقا در سقف تالاری بزرگ به وسعت حدود هزار متر مربع قرار دارد. بعد از فرود آمدن از این چاه، البته با استفاده از لوازم فنی مخصوص غارنوردی، برنامه آغاز خواهدشد.

مسیرهای اصلی: همین چاه ۱۲ متری باعث شده، طبیعت غار تا حدودی از دستبرد و تخریب قاچاقچیان اشیای تاریخی و طبیعت گردان غیرمسئول در امان بماند. هرچند که باز هم در میانه پیمایش، آثار تخریب و شکسته شدن استلاگمیت ها یا چکیده به چشم می خورند. ورودی این غار پر است از چاله هایی دست کند عمیق که جویندگان گنج در این اثر طبیعی برجای گذاشته اند.

 غار قلعه کرد در قزوین؛ سفر به اعماق زمین
ورودی غار با تالار بزرگی شروع می شود که کف آن پوشیده از فضله  خفاش است. این تالار، محل زندگی یک کلونی بزرگ خفاش است. با تابیدن نور روی آن ها و سر و صدای خود باعث اذیت و آزار این موجودات کم آزار و بی نظیر نشوید. از این تالار بزرگ، چندین راه منشعب می شود. طول و عرض این تالار حدود ۵۰ در ۲۰ متر است و ارتفاع پایین ترین قسمت کف تا بالاترین نقطه آن را می توان حدود ۲۰ متر تخمین زد. این غار چندین تالار بزرگ و کوچک دیگر دارد که همگی از طریق راهروهایی به هم متصل می شوند اما اگر به مسیرها آشنا نباشید، احتمال گم شدن بالاست.

تزیینات آهکی: تقریبا تمام غار پوشیده از تزیینات آهکی ریز و درشت و به اشکال استلاگمیت یا چکیده و استلاگتیت چکنده است؛ تزیینات گل کلمی، اشکال سوزنی شکل ریز و اشکالی معروف به «نی نوشابه»ها. در وقت پیمایش مراقب چکیده های ریزی که از سقف کم ارتفاع برخی تالارهای غار آویزان هستند، باشید تا با کلاه کاسک آن هار نشکنید.

دمای غار حدود ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتیگراد است و رطوبت در تمام غار حس می شود. مقدار آب داخل غار، در فصول بارش یا خشک متفاوت است. در قسمت هایی از غار چاه های کم عمقی دیده می شود و در قسمت های دیگر حوضچه های کم عمق آب را می توانید ببینید. حتی در کف یکی از پایین ترین تالارهای غار که به «تالار آب» معروف است، حوضچه آبی به عمق ۴۰ سانتی متر به وسعت یک اتاق ۲۰ مترمربع وجود دارد.

گنبد نمکی جاشک؛ شاهکار یک نفرین افسانه ای

می خواهیم به یک مقصد متفاوت دعوتتان کنیم و شما را از جاذبه ای شگفت انگیز در کشورمان آگاه سازیم….

این که می گوییم شگفت انگیز، به این معنی نیست که باید در سفر امروز به دنبال چیزهای عجیب و غریب باشید و سر از رمز و راز ها در بیاورید. برعکس، آنچه که امروز مقصدمان را متفاوت جلوه می دهد، سادگی آن است و تنها یک عنصر در آن به وفور به چشم می خورد : ” نمک “.

تا چشم کار کند نمک می بینی و لباس سپیدی که سراسر زمین را پوشانده است. گاه عناصر طبیعت به کمک آمده اند تا این یک دستی را در هم شکنند و با رنگ های تازه جانی دیگر به تصویری که پیش روی شماست بدهند. در گوشه ای دیگر همین نمک سپیدرنگ به شکل های دیگری در آمده تا معادلات را در ذهن شما بر هم بزند و طعم شور خود را در همه جا بگستراند.

قرار نیست که نمک با طعم بخشیدن به غذاهایتان برای شما لذت بخش باشد بلکه اینبار می خواهد زیبایی اش را به رخ بکشد و نمایشی بی نظیر را برایتان به راه بیاندازد. این ماده ی سپید قرار است مزه ای متفاوت از سفر را برایتان خلق کند… مزه ای که تا همیشه زیر دندانتان می ماند و طعمش را از خاطر نمی برید…

حالا کوله بارتان را جمع کنید و با ما راهی استان بوشهر شوید…

گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
چرا گنبد نمکی جاشک؟

  •     این پدیده ی طبیعی، بزرگترین گنبد نمکی خاورمیانه است و یکی از میراث ارزشمند طبیعی ایران محسوب می شود.
  •     مناظری که در جای جای این منطقه وجود دارند به گونه ای هستند که شاید مانندشان در هیچ جای دیگری نبینید.
  •     این گنبد نمکی یکی از فعال ترین و زیباترین گنبدهای نمکی ایران می باشد و به عنوان یک سرمایه ی ملی با قدمت ۶۰۰ میلیون سال بسیار حائز اهمیت است.
گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
آشنایی با گنبد نمکی جاشک، بزرگترین گنبد نمکی خاورمیانه

جاده ی دیر به خورموج را که در پیش بگیری و روستای جاشک را از نظر بگذرانی، ناگهان چشمت به منظره ای می افتد که شاید تا به حال ندیده باشی. منظره ای که لباس سپیدی از جنس نمک بر تن دارد و تو را به سوی دنیایی متفاوت می خواند.

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
 این پدیده ی کم نظیر با عنوان گنبد نمکی جاشک یا دشتی شناخته می شود و با وسعت ۳۶۶۶ هکتاری اش عنوان بزرگترین گنبد نمکی خاورمیانه را به خود اختصاص داده است. باید توجه داشت که این گنبد نمکی یکی از فعال ترین و زیباترین گنبدهای نمکی ایران نیز به شمار می رود و به عنوان یک سرمایه ی ملی با قدمت ۶۰۰ میلیون سال بسیار حائز اهمیت است.
به دلیل اهمیت گنبد نمکی جاشک، این اثر در بهمن سال ۱۳۸۶ به عنوان اثر طبیعی ملیِ فسیلی در فهرست مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته و نام آن به عنوان هشتاد و هشتمین اثر طبیعی توسط سازمان میراث فرهنگی در ۲۰ بهمن ۱۳۸۹ در فهرست میراث طبیعی ایران ثبت گردیده است. همچنین پرونده ثبت این گنبد به همراه دیگر گنبدهای نمکی در استان های فارس، هرمزگان، قم و زنجان به یونسکو فرستاده شده و در انتظار ثبت جهانی می باشد.
گنبد نمکی چیست؟

شاید این سوال برایتان پیش بیاید که این پدیده از کجا آمده و چرا به عنوان جاذبه ای مهم برای کشورمان به شمار می رود. بد نیست پیش از ادامه ی مطلب، تعریفی کلی از گنبدهای نمکی داشته باشیم تا بدون هیچ علامت سوالی از مرور زیبایی های جاشک لذت ببرید.

گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
گنبدهای نمکی یکی از پدیده‌های زمین‌شناختی هستند، یک هسته ی مرکزی از نمک دارند و از لایه‌های بزرگ نمک زیرزمینی و به صورت گنبدی، شکل گرفته اند. هنگامی که نمک با لرزش های ناگهانی همچون زلزله مواجه می شود مثل یک ماده ی ارتجاعی عمل می‌کند. حرکات بالا و پایینی لایه های نمکی باعث ایجاد برجستگی هایی در زمین می گردد و گنبد نمکی شکل می گیرد. شکل تمامی گنبدهای نمکی یکسان نیست و بسته به سنگ های پوششی آنها، فشار درونی و میزان آن متغیر می باشد.

در ایران ،گنبدهای نمکی در سطح وسیعی از ارتفاعات زاگرس و ایران مرکزی وجود دارند و نزدیک به  ۱۱۴ گنبد نمکی در نواحی جنوب ایران و استان‌های هرمزگان و بوشهر شناسایی شده است.

دیدنی ها و تفریحات گنبد نمکی جاشک

در جاشک جلوه های دیدنی زیادی انتظارتان را می کشند که هر یک شگفتی خاصی را در خود پنهان کرده اند:

۱- لباس سپید نمکین

با دیدن رنگ سفید نمک ها شاید به فکرتان هم نرسد که این ها همه حاصل طعم شور طبیعت هستند چرا که از جاده کنگان – بوشهر قسمت های بلند این پدیده همچون کوه های برفی در یک دشت به نظر می رسند. این جلوه ی شگفت انگیز هر چشمی را به خود خیره می کند و شما را مبهوت خود می نماید.

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
۲- یخچال های نمکی یا نمک چال ها

یخچال های نمکی از دیگر جاذبه های این منطقه به شمار می روند. این جاذبه ها که در نتیجه ی حرکت توده های نمکی در جهت شیب زمین شکل گرفته اند، در بخش شمال غربی گنبد قابل دیدن هستند و در حاشیه کناره ی آن خودنمایی می کنند.

به دلیل شباهت این پدیده به یخچال های یخی عنوان یخچال های نمکی یا نمک چال را به آنها داده اند در حالیکه بر عکس یخچال ها که سرما را حفظ می کنند، نمک چال ها می توانند گرما را در خود حفظ کنند. نمک چال ها از دیدنی های زیبای جاشک هستند که همچون چاله های بزرگ و کوچکی دیده می شوند. در اثر تبخیر آب در در مسیر آب های روان و چشمه های نمکی اشکال خاصی در این چاله ها شکل گرفته اند که درخششی شبیه الماس دارند و بسیار چشم نواز هستند.
گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
۳- آبشارهای نمکی

آیا شما هم فکر می کنید همه ی آبشارها در قلب جنگل و در منطقه های سرسبز شکل گرفته اند؟ باید بگوییم که گنبد جاشک این معادله را در ذهن شما بر هم می زند و با آبشارهایش به استقبال شما می آید. این آبشارها در مسیر طبیعیِ جریانِ آب گنبد قرار دارند و در فصول کم آبی به دلیل تبخیر کامل آب، بلورهای ضخیم و زیبای نمکین در جهت جریان آب ها و در مسیر آنها تشکیل می شوند تا یکی از دیدنی ترین مناظر هستی را خلق کنند. اواسط بهار تا اواسط پاییز بهترین زمان برای دیدن این آبشارها است.

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
۴- غارهای نمکی

غارهای نمکی بخشی دیگر از شگفتی های طبیعت را به نمایش گذاشته اند. این غارها که بر اثر انحلال رسوبات نمکی شکل گرفته اند در گوشه گوشه ی گنبد خودنمایی می کنند. با ورود به آنها چشمتان به بلورهای نمکی می افتد که به صورت استالاگمیت و استالاکتیت خودشان را نمایان ساخته اند. طول غارها متفاوت است؛ شاید چشمتان به غاری کوچک بیفتد که ۳۰ تا ۵۰ متر طول دارد و یا غارهای ۳۰۰ متری و ۵۰۰ متری را ببینید. شاید هم گذرتان به بزرگترین غار منطقه با طول ۱۵۰۰ متر افتاد که به نام غار پلکانی شناخته می شود.

هر کدام از این غارها به دلیل شکل های قندیل ها (استالاگمیت و استالاکتیت ها) نامی خاص به خود گرفته اند. یکی از این غارها غار انگوری است که درون آن قندیل‌هایی به شکل خوشه‌های انگور از سقف و دیواره غار آویزان شده‌ اند و آن را از بقیه ی غارها متمایز ساخته اند. غار دیگری نیز به نام غار شاخه نبات شهرت دارد و قندیل‌های سفید و یک دست در آن همچون شاخه نبات به نظر می رسند.

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
غار سدنمکی یا غار پنجه عقاب نیز غار های دیگر این منطقه هستند. غار های این منطقه به حدی زیاد اند که شاید بعضی از آنها اصلا به چشم نیایند و بدون نام بمانند.

در گذشته این غارها محلی برای درمان بیماری های تنفسی بود و برای کسانی که دچار بیماری‌های تنفسی مثل سینوزیت، آسم و برونشیت  بودند، رفتن به درون غارهای نمکی را توصیه می کردند تا تنفس هوای آن جا موجب بهبودشان شود. امروزه علم دلیل این امر را کشف کرده و ثابت نموده است که هوای داخل غارهای نمکی باعث باز شدن مجاری تنفسی بیمار می شود.

۵- اثرات فرسایشی

پوشش نمکی منطقه با اثرات ناشی از فرسایش آبی و بادی مزین شده و نقش و نگاری خاص را پدید آورده است. باد و جریان آب، خاک های نرم و سست را فرسوده کرده و پدیده هایی قارچ مانند را به وجود آورده اند. ستون ها و قله ها در جای جای منطقه رو به آسمان رفته اند. ستون هایی که گاه قسمت بالاییشان از بدنه ی آنها پهن تر است و از ۱۰ سانتی متر تا چند ده متر ارتفاع دارند.

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
شاید بتوان تخت دیو یا دودکش جن را زیبا ترین پدیده ی فرسایشی گنبد جاشک دانست. این پدیده به صورت ستونهایی در میان نمک های گنبد دیده می شود که به دلیل اختلاف در میزان فرسایش پذیری سنگ ها به وجود آمده است. این پدیده های فرسایشی نیز به دلیل شکلشان نام خاص خود را دارند. ستون انگشت خدا یا کلاه به سر از نام های آنها هستند. برخی معتقدند این ستون ها همچون نگهبانانی استوار و همیشگی از گنبد محافظت می کنند.

پلایا نیز از پدیده‌های زیبای فرسایش حاصل از گنبدهای نمکی است که در دشت های دامنه ای پایین دست گنبدها دیده می شوند. پلایا یا دریاچه خشک یکی از اشکال ژئومورفولوژیکی می باشد که در کم ارتفاع ترین قسمت حوضه آبریز و یا دشت‌های سطحی شکل می گیرد. در جاشک نیز به دلیل شور بودن آب های فصلی حاصل از گنبدها و جاری شدن آن بر روی دشت و تمرکز در نواحی خط‌القعر (ژرف ترین نقطه) رودخانه ها، پلایا به صورت پهنه‌های نمکی دیده می شود.

۶- نمک های رنگین
 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
 تصور همه ی ما از نمک، ماده سفید رنگی است که در همه ی آشپزخانه ها پیدا می شود اما جالب است بدانید که در طبیعت نمک های رنگین نیز وجود دارند. گنبد نمکی جاشک میزبان کانی ها و بلورهای فراوانی است که به دلیل وجود عناصری خاص، رنگ های متنوع قرمز، قهوه‌ای، زرد، سیاه و نارنجی را بر سپیدی لباس نمکین منطقه پاشیده و تصویری تماشایی را خلق کرده اند.

۷- چشمه های نمکی

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
یکی دیگر از شگفتی های گنبد نمکی جاشک چشمه‌های نمکی هستند که در جای جای آن دیده می شوند و آب شور را از اعماق زمین به روی سطح آن به جریان می اندازند تا حیات منطقه را حفظ کنند. اگر فعالیت این چشمه ها متوقف شود تمام زیبایی های جاشک و قندیل های نمکین آن از بین می روند و مرگ این جاذبه طبیعی رقم می خورد. این چشمه ها درون غارها و در سطح دره ها قرار دارند و یکی از جاذبه های دیدنی به شمار می روند.

۸- نمک فشان ها

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
 گاهی چشمه های نمک را به صورت خمیری فشرده و به همراه آب به بیرون پرتاب می کنند تا در سطح گنبد به جریان بیافتند. این نمک فشان ها حدود ۳۵۰ برابر بیشتر از آب دریا، نمک دارند و جریان یافتن این خمیر نمکین گاه موجب تشکیل آبشارهایی از نمک یا همان نمک شارها می شود. تبخیر زیاد در کنار چشمه های نمکی باعث می گردد که نمک شارها به اشکال متفاوتی دیده شوند.

۹- دره گل کلم

 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
 شگفت انگیز ترین بخش این منطقه، دره گل کلم،‌ نام دارد که سراسر سطح آن با نمک هایی که به صورت گل کلم دیده می شوند، پوشیده شده است. این نمک ها همچون یک تابلوی نقاشی به نظر می رسند و با ظرافتی خاص در اندازه ها و ابعاد گوناگون شکل گرفته اند. در برخی نقاط، نمک‌ها به صورت غنچه‌هایی در کنار هم باز شده و یکی از زیباترین مناظر را پیش رویتان قرار می دهند.

خوشگذرانی در جاشک

گشت و گذار و عکاسی : تماشای این اثر کم نظیر خلقت دنیای متفاوتی را پیش روی شما قرار می دهد و شما را غرق در زیبایی های خود می کند. در کنار لذت بردن از این منظره، ثبت تصاویر تماشایی از آن را فراموش نکنید چرا که سوژه های زیادی در سراسر این جاذبه برای ثبت در دوربین شما وجود دارند و می توانند به یک یادگاری ماندگار برای شما تبدیل شوند.

کوهنوردی: ویژگی های خاص ارتفاعات این منطقه بسیاری از کوهنوردان را راهی گنبد می کند تا بر فراز کوه های نمکین قرار گیرند و ضمن تماشای چشم اندازی حیرت انگیز، تجربه ای متفاوت را برای خود رقم بزنند.

تحقیقات علمی: ویژگی های زمین شناختی و پدیده های منحصر به فرد نیز بسیاری از کارشناسان را برای تحقیقات علمی راهی گنبد جاشک می کند تا به کشف گوشه ای دیگر از شگفتی های این پدیده طبیعی بپردازند.

افسانه های گنبد نمکی جاشک

در هر نقطه از زمین که پدیده های طبیعی به شکلی خاص جلوه گر شوند، افسانه هایی هم برسر زبان ها می افتد. جاشک هم از این قاعده مستثنی نیست و افسانه هایی شنیدنی در مورد آن بر سر زبان محلی ها است.

جاشک، حاصل یک نفرین افسانه ای

برخی این پدیده را ناشی از یک نفرین افسانه ای می دانند و می گویند این گنبد نمکی در اثر یک نفرین بزرگ شکل گرفته و به صورت امروزی در آمده است. نقل است که در گذشته های دور بزهایی در این منطقه بودند که شیر بسیار لذیذ و خوشمزه ای داشتند و زنان را وسوسه می کردند تا شیر آنها را بدوشند.
اما هر کس که شیر آنها را می دوشید با همان بز تبدیل به سنگی نمکی می شد. این سنگ های نمک در کنار هم جمع شدند و آنقدر زیاد شدند تا گنبد نمکی جاشک شکل گرفت و نماد یک نفرین بزرگ شد.
جاشک، محل زندگی دیو

درباره ی پدیده ی تخت دیو نیز افسانه ای بر سر زبان هاست و روایات مختلفی از این و آن  شنیده می شود. بر طبق این افسانه این مکان، محل حکومت و زندگی دیو بوده و وی را از آسیب در امان نگه می داشته است.

گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
کجا بمونیم؟

امکانات اقامتی در جاشک وجود ندارد و کمپ زدن در این منطقه نیز توصیه نمی شود اما نگران نباشید چرا که می توانید برای اقامت از خانه های محلی و یا هتل ها و مهمانسراهای شهر های نزدیک استفاده کنید.

بهترین فصل سفر

به دلیل آنکه گنبد نمکی جاشک در یک منطقه ی گرمسیری قرار دارد رفتن به آنجا در فصول گرم سال توصیه نمی شود. اما نیمه ی دوم پاییز تا اواخر زمستان فرصت خوبی است تا دیداری از این منطقه داشته باشید.

بهار و تابستان: گرمای آزار دهنده ای در منطقه حکمفرما می شود.

 پاییز و زمستان: با آنکه این دو فصل جزء فصول سرد سال هستند اما در گنبد نمکی جاشک هوا معتدل است.
موقعیت جغرافیایی

گنبد نمکی جاشک در بخش کاکی و بخش بردخون و در میان دو شهرستان متبوعشان دشتی و دیر در استان بوشهر قرار دارد و ۱۴۴ کیلومتری جنوب شرق بندر بوشهر قرار دارد. گنبد نمکی در دل کوه جاشک و در انتهای شمالی آن قرار دارد و مرتفع‌ترین قسمت کوه را شامل می شود.

این منطقه از شمال شرقی به جنوب غربی امتداد یافته و از غرب با روستای گنخک در شهرستان دشتی (در فاصله ۵۵ کیلومتری شهر خورموج و ۱۵ کیلومتری شهر کاکی)، از جنوب با روستای جاشک در شهرستان دیر (در فاصله ۶۰ کیلومتری شهر دیر و ۲۴ کیلومتری شهر بردخون)، از شرق با روستای کردلان و از شمال شرقی با روستای درویشی همسایه است.

راه دسترسی

آدرس: استان بوشهر، ۱۴۴ کیلومتری شهر بوشهر، مابین شهرهای دیر و خورموج

راه دسترسی: وارد جاده بوشهر – بندرعباس شوید و در مسیر خورموج به بندر دیر قرار گیرید. در حدفاصل روستای گنخک از شهرستان دشتی و جاشک از شهرستان دیر، جاده ای خاکی به چشم می خورد که مربوط به معدن قدیمی سنگ نمک می باشد که زمانی در منطقه فعال بوده است. در ابتدای این جاده محیط بانی آن ساخته شده است و با ورود به آن و ادامه ی مسیر می توانید از سمت غرب وارد جاشک شوید.

برای دسترسی از شرق جاشک نیز در همان جاده ی اصلی بعد از پل روستای کردلان از شهرستان دشتی وارد یک جاده ی خاکی شوید که به کوهپایه‌های گنبد نمکی ختم می گردد.

گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
ویژگی ها و مشخصات گنبد نمکی جاشک

نمک‌های سازنده ی این گنبد از سری هرمز ناشی می شوند که به دلیل چگالی کم نمک نسبت به سنگ‌های پیرامونی و وجود گسلی که از کازرون تا قَطَر امتداد یافته و بروز لرزش‌های مکرر ناشی از آن، در اواخر دوره پرکامبرین و اوایل پالئوزوئیک تشکیل شده است.

این گنبد نمکی هنوز هم فعال است اما همانقدر که هر ساله به ارتفاع آن افزوده می شود، عوامل فرسایشی نیز از اندازه ی آن می کاهند و توازنی خاص را در طبیعت پدید می آورند. رنگ هایی که در جای جای گنبد دیده می شوند ناشی از موادی است که با نمک و آب مخلوط شده اند، مقدار زیاد گوگرد رنگ زرد طلایی را به نمک ها می بخشد، وجود پتاسیم باعث رنگ نارنجی، آهن، رنگ قرمز و قهوه ای و کربن یا ذغال سنگ، رنگ سیاه را به ارمغان می آورد.
 ترکیب این مواد معدنی با هم مناظر خاصی را در منطقه پدید می آورند. از میان این ترکیبات می توان به ترکیب گوگرد با آهن اشاره کرد که از آن با عنوان پیریت یا طلای کاذب (طلای احمقها) یاد می شود. این ترکیب دارای جلای فلزی براقی  است و در سطح گنبد به وفور دیده می شود. بلورهای زیبای سیلیکاته و فسفاته که دارای جلای فلزی و غیر فلزی نیز هستند با تنوع رنگ ها می آمیزند تا جلوه هایی شگفت انگیز و بی نظیر را به تصویر بکشند.
پست ترین قسمت جاشک در ارتفاع ۷۰ متری و بلند ترین قست آن در ارتفاع ۱۴۹۰ متری از سطح دریا قرار دارد. طول گنبد نمکی ۱۲ کیلومتر و عرض آن ۴.۵ می باشد که قله ی نسبت به دشت اطراف حدود ۱۳۵۰ متر ارتفاع دارد.

این جاذبه با همه ی زیبایی هایش کمی هم نامهربان است چرا که باعث شوریِ رودخانه ی مند گشته است. این رودخانه تا پیش از روستای باغان شیرین جریان دارد و آب آن  قابل شرب و استفاده کشاورزی می باشد اما همین که گذرش به کناره های گنبد نمکی می افتد و به دور آن می چرخد، شوری طبیعت را با خود همراه می کند. این اتفاق، نشان از فعالیت بالای گنبد و روان بودن آب آن تا بستر رودخانه مند دارد به گونه ای که با به راه افتادن آب بر روی دشت ها و تبخیر زیاد، نمک سطح خاک را می پوشاند و باعث شوری زمین ها می گردد.

خواص دارویی سنگ های گنبد نمکی

در گوشه گوشه ی این منطقه منبعی ارزشمند از سنگ های دارویی وجود دارد. از میان آنها می توان به دو مورد زیر اشاره کرد:

سیلیکا: سیلیکا دومین عنصر فراوان در طبیعت است و از آن برای درمان خشکی پوست و جلوگیری از سست شدن و افتادن ناخن ها استفاده می شود. جلوگیری از آلزایمر نیز یکی دیگر از خواص مهم آن می باشد.

فلورین: فلورین عنصری است که به رنگ های بنفش، بی رنگ، سیاه و صورتی در طبیعت دیده می شود. این سنگ ارزشمند باعث افزایش قدرت تشخیص مغز و پیشگیری و درمان آرتروز می گردد و ارزش درمانی بسیاری دارد.

نقش حیاتی آب

 نمک تنها ماده ی موثر در شکل گیری این پدیده نیست. آب هم در اینجا نقشی حیاتی را بازی می کند. اگر آب نباشد نمک ها شکل خمیری و ارتجاعی پیدا نمی کنند و نمی توانند جریان یابند. شاید فکر کنید در این بیابان که نباید خبری از آب باشد! اما واقعیت این است که در زیر بلورهای نمک آب دائما در جریان است به طوری که صدای آن را می توانید بشنوید. باران های موسمی گاه تا ۲۴ ساعت نیز بر این نمک ها می بارند اما مقدار نمک به حدی زیاد است که زیاد بودن آب نمی تواند شوری را کاهش دهد.
آنچه که در این منطقه با آن روبه رو هستید آبی فوق اشباع است که ۱۲ برابر بیشتر از آب دریا نمک دارد و شوری آن به حدی است که اگر دستتان به آب بخورد به سرعت سفیدک های نمک را بر روی آن مشاهده می کنید. سیلاب در این سرزمین نمکین امری کاملا عادی است و می تواند دردسر ساز نیز باشد.
گیاهانی که با شوری جاشک کنار آمده اند…

 درست است که به دلیل وجود درصد بالایی از نمک در منطقه، هیچ گونه گیاهی مجال رشد و نمو نمی یابد اما وجود مناطق آهکی کوچک و بزرگ در برخی نقاط، شرایط را برای رشد گیاهانی همچون گون،گیشدارا و قیج فراهم کرده اند.
در فصل زمستان و بهار نیز انواع گیاهان یک ساله سطح آهکی گنبد را می پوشانند تا لباسی تازه بر تن طبیعت کنند. دره هایی هم که تهی از نمک شارها هستند، میزبان درختچه های کُنار، اشک و بادام کوهی می باشند. بر روی دیواره های دره، گل سنگ های زیبای چند متری دیده می شوند که بیشتر در ناحیه ی شمال شرقی گنبد وجود دارند. درختان و درختچه هایی مانند بنه، کلخونگ، کهور و گز و بوته هایی چون گرامینه و درمنه، خارشتر، گون، افدرا و گیاهان شور پسند نیز به صورت پراکنده رشد می کنند.
 گنبد نمکی جاشک | شاهکار یک نفرین افسانه ای
میزبانی جاشک از حیات وحش

از اواخر اردیبهشت تا پایان مهر ماه تقریبا هیچ جانداری به جز مارمولک ها و خفاش ها دیده نمی شوند. بعضی از موجودات نیز در کوهپایه ها و دره های شیرینی که در پایین گنبد قرار دارند به حیات خود ادامه می دهند که از میان آنها می توان به پرندگانی همچون کبک، تیهو، گنجشک، جغد، کبوتر چاهی، باقرقره، زنبورخورها، پرستوها، بادخورک و سهره و شکارچیانی چون روباه و کفتار اشاره کرد.

شایان ذکر است که گنبد نمکی در مسیر سلسله کوه زاگرس و بین دو کوهِ دارای چشمه های آب شیرین قرار دارد و وجود فراوان نمک در آن جاندارانی مانند قوچ و میش و کل و بز را به این منطقه کشانده است پرا که نمک یکی از خوراک های اصلی این پستانداران است.

توصیه های یک جهانگرد، برای داشتن سفری راحت

«کریستی ودرو» فردی است که در طی ۱۰ سال گذشته به شهرهای زیادی در سراسر دنیا سفر کرده و یک جهانگرد حرفه ای محسوب می شود.
از این رو، اگر عاشق مسافرت و بازدید از شهرها، روستاها و آشنایی با فرهنگ های مردم دیگر سرزمین های جهان هستید، شاید بد نباشد توصیه های جامع و عمومی وی در رابطه با سفری امن و راحت را مطالعه کرده و پیشنهادهایش را در گوشه ذهن خود لحاظ نمایید.

برای این منظور در ادامه با ما همراه باشید.

جهانگرد
جهانگرد

انعطاف پذیر باشید

در طول سفر شاهد رویدادهای گوناگونی خواهید بود. ممکن است در ترافیک های جاده ای گرفتار شوید، یا هواپیمایتان تاخیر داشته باشد. نکته ای که در چنین مواقعی باید بدانید این است که با حفظ خونسردی و پیشگیری از هر گونه خشم و عصبانیت، بحران پیش آمده را پشت سر بگذارید. صبر یکی از کلیدی ترین راهکارها برای داشتن سفری راحت و شاد است.

فهرست تهیه کنید

یک هفته پیش از سفر، از تمامی وسایل، لباس ها و ابزار موردنیاز خود یک لیست تهیه کنید تا هنگام ترک منزل، چیزی را فراموش نکرده و در طول مسافرت دستتان در حنا نماند.

یادگیری جملات روزمره ی کشور مقصد

حتی اگر به زبان انگلیسی نیز تسلط کافی دارید، بهتر است پیش از سفر به کشورهای غیر انگلیسی زبان، برخی از جملات و عبارت های روزمره آن ها همانند «تشکر»، «خواهش می کنم»، «لطفا»، «متاسفم» و … را یاد بگیرید. زیرا ممکن است شهروندان کشور مقصد، انگلیسی ندانند و در این حالت، ارتباط برقرار کردن با آن ها برایتان دشوار خواهد بود.

 ۲۳ توصیه برای داشتن سفری امن و راحت از زبان یک جهانگرد
برای دوربین خود یک باتری یدکی همراه داشته باشید

این را به خاطر داشته باشید که در طول سفر، از آن جا که همیشه با دوربین یا موبایل مشغول عکسبرداری از مناظر دیدنی و جذاب کشور/شهر مقصد هستیم، ممکن است در دل طبیعت باتری دوربین تمام شود و امکان شارژ آن نیز وجود نداشته باشد. بهترین راهکار برای پیشگیری از چنین اتفاق ناخوشایندی، همراه داشتن باتری یدکی است.

این مساله در مورد موبایل هم می تواند مصداق داشته باشد. البته برای شارژ تلفن همراه می توانید پاوربانک نیز همراه خود داشته باشید.

همیشه یک ملافه کوچک همراه خود داشته باشید

از ملافه ی کوچک می توان در موقعیت های گوناگون استفاده های مختلفی داشت. مثلا از آن به عنوان پتو، حوله، پرده، پوشش لباس و … بهره گرفت.

همیشه خود را بیمه مسافرتی کنید

شما نمی دانید که در طول سفر با چه مسائلی رو به رو خواهید شد، بنابراین شرط عقل این است که پیش از مسافرت خود را بیمه کرده و از هزینه های احتمالی‌تان بکاهید.

از مدارک مهم و مستندات خود یک نسخه کپی تهیه کنید

همیشه یک نسخه کپی از پاسپورت و برگه ها و کارت های شناسایی خود همراه داشته باشید تا در صورت گم شدن هر کدام از آن ها، در فرودگاه و … با مشکلی مواجه نشوید.

زیاد عکس بگیرید

شاید در طول سفر این موضوع چندان مهم به نظر نرسد، اما چند ماه بعد که عکس ها را تماشا کنید، خاطره های زیبای سفر برایتان زنده خواهند شد و همان حس خوب را دوباره تجربه خواهید کرد.

 ۲۳ توصیه برای داشتن سفری امن و راحت از زبان یک جهانگرد
برای لباس های خود از قبل برنامه ریزی کنید

پیش از بستن چمدان، لباس هایی که می خواهید بردارید را با هم ست کرده و بر اساس آن ها کیف، کفش، اکسسوری یا زیورآلات مربوطه را بردارید. به این ترتیب از قبل می دانید که چه لباسی را چگونه و کجا بپوشید.

وسایل ضروری، الکترونیک، بهداشتی، داروها و مسواک را درون کیف دستی بگذارید

وسایلی همانند موبایل، تبلت، مسواک، خمیر دندان، دستمال مرطوب، دوربین، لباس زیر اضافه و … را به جای چمدان، درون کیف دستی خود بگذارید تا دسترسی سریع و فوری به آن ها داشته باشید.

پیش از استفاده از وسایل نقلیه عمومی، قیمت ها را جویا شوید

در کشورهای دیگر، حتما پیش از استفاده از هر وسیله نقلیه عمومی همانند اتوبوس، مترو و … قیمت بلیط ها را جویا شوید تا سرتان کلاه نرود.

کرم ها و لوسیون ها را درون کیف دستی خود حمل کنید

کرم دست و صورت، ضدآفتاب، لوسیون های مرطوب کننده را درون کیف دستی خود قرار دهید تا در صورت نیاز، دسترسی فوری به آن ها داشته باشید. برای اینکه این کرم ها جای زیادی اشغال نکنند، می توانید آن را درون قاب های لنز چشمی بریزید.

در طول سفرهای هوایی زیاد آب بنوشید

وقتی در ارتفاع ۳۰ هزار پایی از سطح زمین قرار دارید، آب و رطوبت بدن شما تقلیل می رود. همچنین باید بدانید که کابین های هواپیما بسیار خشک است و موجب کم آبی بدن می شوند. از این رو لازم است با نوشیدن مایعات، رطوبت بدن خود را در سطح نرمال نگه دارید.

شماره تلفن و نشانی هتل را در موبایل خود ذخیره کنید

برای پیشگیری از گم شدن در شهر مقصد و پیدا نکردن هتل محل اقامت، حتما آدرس و تلفن هتل یا مسافرخانه خود را در موبایل (که همیشه همراهتان است) ذخیره کنید.

 ۲۳ توصیه برای داشتن سفری امن و راحت از زبان یک جهانگرد
از محلی ها سوال بپرسید

همیشه سراغ بهترین رستوران ها، کافه ها و مکان های دیدنی را از محلی ها بگیرید. آن ها همیشه گزینه های بهتری به شما ارائه خواهند داد.

مواظب وای فای های رایگان باشید

هنگامی که از وای فای رایگان کافه یا فرودگاه استفاده می کنید، سعی کنید تا حد امکان وارد حساب بانکی خود نشوید. اینگونه دسترسی های اینترنتی، از امنیت کامل برخوردار نیستند و ممکن است سارقان سایبری به اطلاعات حساب شما دسترسی پیدا کنند.

همیشه از ضدآفتاب استفاده کنید

در طول سفر برای پیشگیری از هر گونه مشکل پوستی و ایجاد لک و سوختگی بهتر است همیشه با کرم ضدآفتاب صورت خود را بپوشانید.

۲۳ توصیه برای داشتن سفری امن و راحت از زبان یک جهانگرد

به عقاید دیگران احترام بگذارید

این را همیشه در گوشه ذهن خود داشته باشید که شما فقط یک بازدید کننده و گردشگر هستید، بنابراین حق ندارید مردم کشور یا شهرهای مقصد را قضاوت کرده یا آن ها را تمسخر کنید. همیشه و در هر حالتی به عقاید، رسوم و فرهنگ دیگران احترام بگذارید.

برای تصمیم های ناگهانی هم جا بگذارید

درست است که بیشتر ما از قبل برای همه لحظات سفر خود برنامه ریزی می کنیم تا بیشترین استفاده را از وقتمان داشته باشیم، اما بد نیست گوشه ای از زمان خود را برای تصمیم های ناگهانی و خواسته های لحظه ای خود نیز خالی کنید. در لحظه، زندگی کنید و از آن لذت ببرید.

اعضای خانواده را از برنامه های سفر خود مطلع کنید

وقتی قصد دارید تنهایی مسافرت رفته و گردش کنید، حتما اعضای خانواده تان را در جریان برنامه های خود قرار دهید که کی، چگونه، با چه وسیله ای می روید و چه زمانی باز خواهید گشت.

وسایل شخصی خود را در کیف های جداگانه تقسیم کنید

در این حالت، در صورت گم شدن یک چمدان یا ساک، دست کم به بخشی از وسایل و ملزومات خود دسترسی خواهید داشت. اگر همسفر دارید، می توانید وسایل خود را در کیف های همدیگر پخش کنید.

 ۲۳ توصیه برای داشتن سفری امن و راحت از زبان یک جهانگرد
جعبه کوچکی از کمک های اولیه همراهتان باشد

همیشه در طول سفر سعی کنید داروهایی همانند آسپرین، سرماخوردگی، مسکن، بانداژ، قرص های ضد تهوع و اسهال و … به همراه داشته باشید تا در صورت نیاز، استفاده کنید. نخ، سوزن و قیچی سفری نیز در کیفتان داشته باشید.

جاذبه های گردشگری تبریز

تبریز در سال ۲۰۱۸ پایتخت گردشگری جهان اسلام است و اینک آراسته‌تر و مشتاق‌تر از همیشه، دروازه‌های تاریخی‌اش را به روی مسافرانی گشوده که حضورشان مایه شادی و رضایتشان موجب دلگرمی است.

با ما به تبریز سفر کنید و ضمن آشنایی با جاذبه‌های فرهنگی این شهر فرهنگ دوست و تاریخی خاطره خوشی را در ذهنتان به یادگار بسپارید.

مقبره‌الشعراء، نماد شعر و ادب

جاذبه های گردشگری تبریز
جاذبه های گردشگری تبریز
خیابان ثقه‌‌الاسلام تبریز همواره محل رفت و آمد شعردوستان و اهالی فرهنگ و ادب این شهر و مهمانان و گردشگران و مسافران با فرهنگ است.

مقبره‌الشعرای تبریز نه‌تنها نماد فرهنگ و ادب تبریز، بلکه نماد فرهنگ و شعر و غزل آذربایجان است.

استاد شهریار که مایه فخر تبریز و ایران است در خاک پاک مقبره الشعرا آرمیده است و دلدادگان شعر و غزل همواره در پی کسب فیض از این شاعر نامی هستند. برای همین است که این مکان سراسر شعر و عرفان و غزل دیگر نیاز به معرفی ندارد چراکه فرهنگ‌دوستان این خاک پاک می‌دانند که این مکان مدفن و آرامگاه بیش از ۴۰۰ ادیب و شاعر ایرانی است.

ازجمله این شاعران ثقه‌الاسلام (شهید شهدای والامقام مشروطه)، اسدی طوسی، قطران تبریزی، مجیرالدین بیلقانی، خاقانی شروانی، ظهیرالدین فارابی، شاهپور نیشابوری، شمس‌الدین سجاسی، صائب تبریزی ذوالفقار شروانی، همام تبریزی، مغربی تبریزی، مانی شیرازی، لسانی شیرازی، شکیبی تبریزی، سیدمحمدحسین شهریار.


باغ نقش و نگار و شعر

 به شهر شمس درآی
تبریز هنرپرور میزبان دو کمالی است که یکی شعر و دیگری نقش و نگار و مینیاتور را به حد اعلای کمال رسانده و ایران را شهره آفاق کرده‌اند.

کمال‌الدین بهزاد و کمال‌الدین مسعود خجندی.

کمال‌الدین بهزاد نقاش، مینیاتوریست و نگارگر چیره‌دست ایرانی قرن دهم هجری، نگارگر مکتب هرات است.

کمال‌الدین مسعود خجندی نیز از شعرای معروف قرن هشتم و نهم هجری است که بعد از تشرف به حج در تبریز سکنی گزید و تحت حمایت سلطان جلایر قرار گرفت.

مقبره دو کمال در سال ۱۳۳۸ توسط فرهنگ‌دوستان کنجکاو شهر تبریز کشف و بعدها به همت انجمن آثار ملی مرمت و لوحه یادبود در آن نصب گردید.


ربع رشیدی، اولین دانشگاه آکادمیک

 به شهر شمس درآی
یکی از یادگاری‌های تبریز که از حوادث طبیعی و انسانی نیز در امان نمانده، مجموعه تاریخی ربع رشیدی است که به نخستین دانشگاه آکادمیک جهان شهره است.

مجموعه تاریخی ربع رشیدی توسط خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی وزیر بافرهنگ و علم و ادب‌دوست سلطان محمد غازان‌خان احداث شده است.

این بنا در زمان آبادانی شامل ۲۴ کاروانسرای وسیع، ۱۵۰۰ دکان و ۳۰ هزار خانه و تعدادی حمام و باغ و کارخانه‌های پارچه‌بافی و کاغذسازی و دارالضرب و تولید رنگ، کتابخانه‌هایی حاوی هزاران جلد کتاب، آزمایشگاه‌های تولید و کشت انواع گیاهان دارویی و نظایر آن بوده است.

خواجه رشیدالدین این بنای باعظمت را در بخش‌های مختلفی همچون دارالشفاء، اماکن مسکونی و خیریه، بخش علمی و دانشگاهی احداث کرده بود که در بخش دانشگاهی دروس مختلف ازجمله پزشکی از سراسر دنیا و طبق آخرین متدهای علمی آن تدریس می‌شد و ۵۰ پزشک و طبیب حاذق از کشورهای مختلف در آن مشغول معالجه بیماران بودند.


فیروزه جهان اسلام

 به شهر شمس درآی
شاید آوازه مسجد کبود «فیروزه جهان اسلام» را در تبریز شنیده‌اید. برای تماشای این سازه باعظمت دست‌ساز انسانی و کسب آرامش خاطر روح و روان باید حدفاصل میدان ساعت تا چهارراه منصور را خوب تماشا کنی اینجاست که گنبدهای فیروزه‌ای و لاجوردی فیروزه جهان اسلام چشمانت را به سوی خود می‌خواند. نزدیک‌تر شده و از ورودی بوستان خاقانی وارد می‌شوی انگار این سازه باعظمت برایت آشناست، چراکه خودنمایی رنگ‌ها و الوان‌های زیبای آن آرامشی عجیب را مهمان لحظه لحظه خستگی‌هایت می‌کند.

پلک‌هایت را دوباره و چندباره به هم می‌زنی تا شاید زیبایی کاشی‌های معرق، لاجوردی و آبی را که در نماسازی آن به‌درستی به کار رفته را چند باره ببینی.

نام دیگر این مسجد، جهانشاه است و آرامگاه خانوادگی جهانشاه نیز در داخل و بخش جنوبی مسجد به چشم می‌خورد. دیواره آرامگاه با تخته سنگ‌های عظیم مرمرین به ارتفاع ۱۶۰ سانتی‌متر با کتیبه‌هایی که آیاتی از سوره‌های النباء، البینه و والفجر با خط ثلث در زمینه‌های اسلیمی ظریف و هنرمندانه حجاری شده، تزئین یافته است.

این عمارت تماما با کاشی‌های لاجوردی و فیروزه‌فام پوشیده شده و در لابه‌لای این فیروزه‌ها، کاشی‌هایی به رنگ سیاه و سفید نیز خودنمایی می‌کنند که به سبک و سیاق معرق در کنار هم با نظمی‌ چشم‌نواز چیده شده‌اند.

گنبد آجری مسجد کبود با ۱۷ متر دهنه و ۲۰ متر ارتفاع است و سردر اصلی مسجد با کاشیکاری معرق و کتیبه‌هایی به خط ثلث و تابلو‌هایی با خط کوفی شامل سوره‌های قرآن از کامل‌ترین نمونه‌های معرق دوران اسلامی‌به شمار می‌روند.


ارگ تبریز همزاد تاریخ

 به شهر شمس درآی
جنب مصلای تبریز، ارگ ۳۲ متری تاریخی این شهر خودنمایی می‌کند، مقابل ارگ که ایستادی به‌خاطر بسپار این بنا یادگاری است از مجموعه عظیم مدرسه، مسجد و خانقاه که توسط خواجه تاج‌الدین علیشاه در دوره ایلخانی و در قرن هشتم هجری ساخته شده است.

ارگ تبریز شاهد مقاومت مردمی است که از فراسوی تاریخ، با عظمت گذر کردند و اکنون این بنا با قامت افراشته خود صدای ماندگاری این مردم را سر می‌دهد.

بنای ارگ تبریز، یادگار زلزله‌های مهیبی است که تبریز را با خاک یکسان کرد، اما این بنای تاریخی فرونریخت و فقط بخش‌هایی از آن آسیب دید و به عنوان نماد مقاومت مردم تبریز استوار ماند.

اسرار کویر لوت، داغ ترین نقطه زمین

در نوامبر ۲۰۱۶ (آبان ۱۳۹۵)، کاروانی متشکل از ۱۰ محقق با پنج خوردوی مجهز شاسی بلند که راهنمایان، دوربین ها، تجهیزات و صدها لیتر آب و سوخت را حمل می کردند، به قلب این بیابان سفر کردند. این کاشفان نوین، از ایران، ایالات متحده و اروپا به قصد پی بردن به رازهای زیست بوم این منطقه مرموز و عجیب راهی این سفر شدند.

«حسین آخانی» زیست شناس در دانشگاه تهران می گوید: «بسیاری از محققان معتقدند که کویر لوت برای وجود حیات شدیدا نامساعد است.» بخش درونی این بیابان که مساحتی حدود اندازه ایالت ویرجینیای غربی را در بر می گیرد، تقریبا عاری از حیات گیاهی است اما ماجراجویان و دانشمندانی که به لوت سفر کرده اند، شواهدی را از حیات گوناگون جانوری شامل حشرات، خزندگان و روباه های بیابانی گزارش کرده اند. معما اینجاست که چگونه زنجیره غذایی آنها بدون وجود گیاهان، کامل می شود؟

پاسخ ممکن است وابسته به پدیده ای منحصر به فرد و هولناک باشد. در بیابان، لاشه پرندگان مرده به وفور یافت می شود. چند سال قبل دانشمندان ایرانی، پژوهشی در مورد پرندگان مهاجری که بر اثر سرگردانی یا انحراف از مسیر وارد دشت لوت می شوند انجام دادند. نتیجه نشان داد که مرگ این پرندگان بر اثر گرمای شدیدی که از آسمان بر سر آنها نازل می شود، خود پایه شبکه غذایی دشت کویر است.

کویر لوت
کویر لوت
هدایت این سفر تحقیقی بر عهده دکتر آخانی و بهمن ایزدی، مدیر یک مرکز غیرانتفاعی محیط زیست در شیراز بود. از دیگر اعضای برجسته این گروه تحقیقاتی می توان به امیر آقاکوچک، متخصص آب شناسی دانشگاه کالیفرنیا در ارواین، محمود قاسم پوری، پرنده شناس دانشگاه تربیت مدرس تهران و حسین رجایی، مسئول بخش پولک بالان (بیدها و پروانه ها) در موزه تاریخ طبیعی اشتوتگارت آلمان اشاره کرد.

اعضای تیم متوجه شدند که هنگام پاییز، درست بعد از گرمای شدید تابستان، شواهد حیات کمتر یافت می شوند. مخلوقاتی که درون لانه های زیمنی پناه گرفته یا برای فرار از گرمای شدید مهاجرت کرده اند، دوباره برای بازگشت به بیابان خطر نمی کنند. گروه تحقیقی وجود حیات در زیست بوم بیابان لوت را تایید کردند و شواهدی هم به دست آوردند که نشان می داد پرندگان مهاجر در تامین غذای این زیست بوم، نقش موثری دارند. آنها همچنین دریافتند که زیر این اقلیم خشک، پدیده ای مشهور به «دریای مخفی» قرار دارد که در واقع لایه از آب های زیرزمینی شور است و در تامین شرایط حیاط این زیست بوم نقش مهمی ایفا می کند.

الگوهای تغییرات آب و هوایی پیش بینی می کنند که با افزایش دما، مناطقی از خاورمیانه که به طور طبیعی (بدون استفاده از تهویه مطبوع) غیرقابل سکونت هستند، گسترش پیدا خواهند کرد. اولین مناطقی که درگیر این تهدید می شوند، مناطق قابل سکونتی خواهند بود که در لبه بیابان لوت و رد فاصله کمتری از هسته داغ و غیرقابل سکونت آن قرار دارند.

در سفر اخیر، این گروه تحقیقاتی توانست نشانه هایی از لایه های مرطوب زیر سطحی، لاشه هایی که به نظر می رسد پایه هرم غذایی زیست بوم منطقه را تشکیل می دهند و رفتارهایی عجیب از جانداران این منطقه ببینند.

برای بررسی مجدد و یافتن پاسخ سوالات بیشتر، آخانی و گروهش در بهار آینده دوباره به لوت باز می گردند. در کنار چیزهای دیگر، آنها ابزارهای دقیق تر و بیشتری برای اندازه گیری رطوبت خاک و هم دوربین های تله ای بیشتری برای ثبت تصاویر روباه های بیابانی و دیگر مخلوقات کویر به همراه خواهند آورد. آنها همچنین امیدوارند بتوانند در مقیاس مولکولی، بررسی کنند که چطور موجودات زنده می توانند در این گرمای کباب کننده، دوام حیات داشته باشند. شاید آنها در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) سفر تابستانه ای هم به لوت ترتیب دهند و برای نخستین بار، اندازه گیری رسمی دمای داغ ترین نقطه زمین را انجام دهند.

نخستین کاوشگر

در طول ده های ۱۹۲۰ (۱۳۰۰) و ۱۹۳۰ (۱۳۱۰)، «آلفونس گابریل» پزشک و ماجراجوی اتریشی، مسحور طلسم کویر لوت در ایران شد و به سفر و پژوهش در کویر افسونگر لوت پرداخت. گابریل، مناطق خشک و لم یزرع خاورمیانه، پاکستان و افغانستان را با شتر طی کرد تا مشاهدات خود را ثبت کند و نقشه آنها را بکشد. او به بیابان های ترسناکی مانند «دشت نومید» (در مرز شرقی ایران) و «دشت مرگو» (به معنی مرگ در منطقه سیستان) هم سفر کرد اما در نهایت منطقه ای وسیع پوشیده از تپه های شن های روان و با چهره ای در هم پیچیده و فریبنده، باعث شد تلاش او برای ورود و کنکاش در قلب «کویر لوت» ناکام بماند.

اسرار کویر لوت، داغ ترین نقطه زمین (اسلایدشو)

در مارس ۱۹۳۷ (اسفند ۱۳۱۵)، گابریل سرانجام توانست مرکز کویر لوت را فتح کند و البته به سختی زنده از آن خارج شود. یک سال بعد او تجربه سفرش را در گزارشی سحرانگیز به «انجمن سلطنتی جغرافیا» در انگلستان تقدیم کرد.

گابریل در این گزارش می گوید: «چشم انداز کویر زیر ابرهای سرخ تاریک شد… و صدایی شبیه غرش امواج دریا آغاز شد. توفان شن، روز را به شب تبدیل کرد. چند ساعت هولناک را بی حرکت و درمانده روی زمین دراز کشیدیم و منتظر ماندیم.»

جایی دیگر، آنها به وسیله سراب هایی که بیشتر هنگام خنکی هوای صبحگاه ظاهر می شود، فریفته شده بودند. تقریبا در پایان این ماجراجویی سه هفته ای، حتی شترهای آنها هم در حال احتضار بودند: «پای شترها می لرزید، نفس نفس می زدند و گاهی زانوهای شان تا می خورد.»

داغ ترین نقطه زمین

پس از سفر ماجراجویانه گابریل، تحقیقات و نوشتارهای علمی در مورد دشت لوت، کاهش پیدا کرد. گابریل در گزارشش به نکته ای اشاره کرد که «گوستاو استراتیل زاور» جغرافیدان آلمانی هم عصر او هم آن را مطرح کرده بود. داغ ترین منطقه کره زمین، نه در بیابان سند، حبشه یا دره مرگ کالیفرنیا، بلکه در بخش جنوبی لوت قرار دارد.

در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) رادیومتر فروسرخ ماهواره «اکوآی» ناسا، دمایی معادل ۷۰٫۷ درجه سلسیوس را برای زمین و در نقطه ای در بیابان لوت ثبت کرد و این بالاترین رقم دمایی بود که تاکنون در کره زمین گزارش شده است. در آوریل ۲۰۱۴ (فروردین ۱۳۹۲)، مرتضی جمالی، دیرینه بوم شناس «موسسه مدیترانه ای تنوع زیستی و بوم شناسی دریایی و زمینی» در مارسی فرانسه و همکارانش، سفری به همان نقطه در مرکز بیابان لوت انجام دادند تا ابزار دمانگاری را جهت ثبت دمای نقطه مورد نظر نصب کنند. صحنه ای که آنها در این سفر شاهد بودند، بی شباهت به فیلم های ترسناک آلفرد هیچکاک نیست. گله ملخ هایی که ناگهان از راه رسیدند و از لاشه پرنده هایی تغذیه کردند که همان دور و بر مرده بودند، بعد شروع به خوردن همدیگر کردند و سرانجام به قصد خوردن پژوهشگران متعجب به دست و پای آنها هجوم بردند.

اسرار کویر لوت، داغ ترین نقطه زمین (اسلایدشو)
جمالی از سختی ها و خطرات این سفر ماجراجویانه این طور می گوید: «ما به خوبی متوجه شدیم که یک مسافر تنها، به راحتی می تواند در این شرایط هلاک شده، طعمه این لاشخورهای کوچک بیابان شود.»

مزد همه این سختی ها نتیجه ای بود که سرانجام به دست آمد. در ماه جولای دماسنج مورد نظر که ۳۰ سانتی متر بالاتر از سطح زمین و در سایه یک استوانه چوبی کار گذاشته شده بود، دمای ۶۱ درجه سانتیگراد را ثبت کرد که پنج درجه بالاتر از دمایی است که در دره مرگ کالیفرنیا در ۱۹۱۳ (۱۲۹۲) گزارش شده بود.

جمالی می گوید: «رنگ تیره شن های بیابان به خاطر وجود ترکیبات آهن به همراه شکل ناهموار زمین که موجب محدود شدن حرکت هوا می شود، دلیل ایجاد چنین دمای حیرت انگیزی است.»

تله مرگبار

آخانی که متخصص «گیاهان شورپسند» است، پیشتاز محققان در چنین سفرهای تحقیقاتی است. گیاهان شورپسند از منافذ نادری که آب شور از آنها تراوش می کند، سیراب می شوند. او در همین سفر دریافت که لاشه پرندگان نقشی شگفت انگیز و اساسی در زیست بوم این اقلیم ایفا می کند. او گروهی از متخصصان ایرانی و غیر ایرانی را جمع کرد تا طی پنج سال بعد، پرده از رازهای این کویر بردارند.

این گروه برای انجام این ماموریت بکر و نو عازم شهداد شدند که شهر کوچکی در حاشیه کویر لوت است و تقریبا شمال و جنوب کویر را از هم جدا می کند. در برخی مناطق، کلوت ها مانند قارچ از دل کویر روییده اند. کلوت ها، صخره هایی هستند که بر اثر فرسایش باد شکل گرفته اند و چند متر ارتفاع دارند.

اسرار کویر لوت، داغ ترین نقطه زمین (اسلایدشو)
آخانی، کلوت های بزرگ تر را به ویرانه های یک شهر قدیمی تشبیه می کند. این آثار طبیعی به قول جمالی «مجموعه ای تاریخی و ژئوکلیماتیک» (زمین شناختی – اقلیمی) هستند که بعضا عمری بیش از ۱۰ میلیون سال دارند. شکل های خیال انگیز و راز آلود این ناهمواری ها یکی از دلایل مهمی بود که موجب شد جولای امسال، سازمان فرهنگی، علمی و آموزشی ملل متحد (یونسکو) کویر لوت را در فهرست میراث جهانی قرار دهد.

ایران امیدوار است این موضوع به توسعه گردشگری طبیعت منجر شود. در طول این سفر ۷۰۰ کیلومتری تا شرق شهر بم، محققان از خاک و جانداران در ۳۷ نقطه مختلف نمونه برداری کردند.

در یکی از روزهای سفر، اعضای گروه پیاده وارد تنگه «زبون مار» شدند. روی نقشه ماهواره ای، این تنگه حدود ۱۵ متر عرض و دیوارهایی به ارتفاع ۳۰ متر دارد و شبیه به زبان دو شاخه است. در میان دیواره های تنگه، گروه محققان، چندین لاشه از پرندگان مرده پیدا کردند. احتمالا این پرندگان می خواستند در سایه دیواره های بلند پناه بگیرند اما بدون وجود آب خیلی زود توان خود را از دست داده و هلاک شده بودند. اما سوال مهم این است که چرا این پرندگان مرتکب این اشتباه مرگبار شده اند و وارد این بیابان می شوند؟

حتی بیرون تنگه هم محققان لاشه های متعدد پرندگانی را مشاهده کردند که روباه ها، بیشتر گوشت آنها را خورده بودند. به نظر می رسد این منبع اصلی غذایی آنهاست و از گیاهان به عنوان مکمل غذایی استفاده می کنند.

کویر مرطوب

در قلب کویر، شواهد جالبی از حیات مشاهده می شود. وقتی رجایی دوربین های تله ای مخصوص شب را کار گذاشت، از دیدن تعداد زیادی از گونه های مختلف پروانه ها، شگفت زده شد. او می گوید: «آنها آنجا چه کار می کنند؟ آنجا چه چیزی می خورند؟»

سوال دیگر این است که لاروهایی که او در حوضچه های به شدت شور پیدا کرده بود، چگونه می توانستند در این شرایط زنده بمانند و آب جذب کنند و از همه مهم تر، این که جانداران کویر لوت، چه طور می توانند آب بدن خود را حفظ کنند؟

اسرار کویر لوت، داغ ترین نقطه زمین (اسلایدشو)
پاسخ، احتمالا درست زیر زمین قرار دارد. پیش از این که این سفر اکتشافی آغاز شود، آقاکوچک اطلاعات ماهواره ای مربوط به کویر لوت را به دقت مطالعه کرد. شگفت این که ریزموج های ساطع شده از زمین نشان می داد در نقاطی از داغ ترین بخش های کویر هم، خاک مرطوب است. آقاکوچک حیرت زده از موضوع، اطلاعاتش را با یکی از همکارانش مطرح کرد. او معتقد بود خاک لوت به قدری خشک است که ریزموج ها داده های رطوبت را از لایه های زیرین خاک و حتی سنگ ها منتقل می کنند و به اشتباه این رطوبت روی سطح نشان داده می شود.

قافله محققان وارد منطقه مسطحی شد که تا چشم کار می کرد، عوارض مرتفعی در آن دیده نمی شد. وقتی کمی وارد منطقه شدند، چرخ یکی از خودروها، پوسته سخت زمین را شکست و در گل های زیر آن فرو رفت. وقتی خودروی دیگر، خودروی در گل مانده را بیرون کشید، اولین چیزی که توجه همه را جلب کرد، این بود که می توانستند واقعا «آب» را ببینند. آقاکوچک فکر می کند که این رطوبت از کوه هایی آمده که این منطقه تخت را مانند حلقه در بر گرفته اند. باران های بهاری و دیگر باران های پراکنده بر بستر کم ارتفاع این منطقه، موجب محصور و ته نشین شدن آب باران بر لایه های سطحی خاک می شود.

لوت و گرمایش جهانی

هیچ انسانی در قلب دشت لوت زندگی نمی کند و به خاطر چندین سال خشکسالی پیاپی در ایران، ساکنان حاشیه کویر هم مورد تهدید جدی قرار گرفته اند. هر چند بررسی های تاریخی از وقوع پدیده های مشابه طی چند هزار سال اخیر حکایت دارد، اما به نظر می رسد این بار اوضاع فرق می کند و گرمایش جهانی، آسیب های جبران ناپذیری به بار خواهد آورد.

الفاتح الطاهر، مهندس محیطی زیست در ام آی تی (انستیتو تکنولوژی ماساچوست) می گوید: «این بحران که به خاطر گرمایش جهانی، تابستان های داغ تری را به همراه می آورد، دیگر نقاط خاورمیانه را هم در بر خواهد گرفت. می توان سرنوشتی مشابه لوت را برای دیگر بخش های خاورمیانه پیش بینی کرد.»

سال گذشته در ارتباط با تغییرات آب و هوایی، الطاهر و همکارانش شرایط غیرقابل سکونت آب و هوایی را معرفی کردند که شامل مناطقی می شد که دمای هوای خشک (شاخص حرارت) برای شش ساعت متوالی بالای ۵۳ درجه سانتیگراد قرار می گرفت. الطاهر می گوید: «شرایطی که ما در مورد آن صحبت می کنیم، در بسیاری از مناطق خاورمیانه در حال گسترش است و اگر انسان ها چاره ای برای آن نیندیشند، منجر به مرگ افراد خواهد شد.»

هنگام تابستان مناطق زیادی از خلیج فارس از آستانه این تعریف فراتر می روند و در واقع بدون وجود دستگاه های تهویه مطبوع، زندگی غیرممکن خواهد بود. با مهاجرت افراد، مناطق غیرقابل سکونت بیشتری به بخش های بایر و خالی از سکنه در اطراف خلیج فارس اضافه می شوند.

آقاکوچک می گوید: «لوت، برای این که شرایط بی نهایت سخت را تجربه کنیم، آزمایشگاه خوبی است.»

عکس های قبرستانی عجیب در سیستان و بلوچستان

قبرستان تاریخی هفتاد ملا در شهر میرجاوه قرار دارد؛ قبرستانی که اگرچه کمتر شناخته شده اما مقبره‌های خاص و معماری جالبش می‌تواند آن را به یک قبرستان ویژه تبدیل کند.
برای دیدن قبرستان هفتاد ملا باید به استان سیستان و بلوچستان، شهرستان زاهدان، بخش میرجاوه، دهستان تمین، در ۱۵۰ متری جنوب روستای ««روپس»» بالا بروید. این قبرستان ۸۰۰ ساله متعلق به دوره اسلامی است و از جاذبه‌های توریستی شهرستان میرجاوه به شمار می‌رود.

قبرستان هفتاد ملا در دل کوهی کم ارتفاع از جنس ماسه سنگ و در ناحیه‌ای کوهستانی در دامنه‌های تفتان واقع شده است و مردم باستان حفره‌ای بزرگ را در دل یک صخره ایجاد کرده‌اند تا برای ساخت قبور از آن استفاده کنند. مقبره‌ها از سبک معماری مقبره کورش الهام گرفته‌ شده‌اند.

مساحت قبرستان بیش از ۵۰۰ مترمربع است و قبرها همیشه در سایه قرار دارند؛ به همین علت از گزند باد و باران در امان مانده‌اند. ۱۰۰ سال پیش، دو ستون سنگی بزرگ نیز در مقابل این حفره بوده که در حال حاضر، تخریب شده است.

قبور این قبرستان به شکل مستطیل بوده و دو طرف آن به وسیله خشت خام بالا آورده شده و اجساد را داخل آن قرار می‌دادند. این قبور را به صورت مسطح ساخته‎اند. بر روی هر کدام از قبور هشت سوراخ تعبیه شده که هوا از داخل آنها عبور می‌کند.

روی دیوار‌های قبور قبرستان، از رنگ قرمز استفاده شده که نوعی خاک در این منطقه است. اقوام مردگان به وسیله این خاک تزییناتی را روی قبور به وجود آورده‌اند.

در میان مردم محلی، دو روایت درباره قبرستان هفتاد ملا وجود دارد، اول اینکه پس از ورود اسلام به این منطقه موبدان زرتشتی به این مکان پناه بردند و در همان مکان پس از مرگ دفن شدند و روایت دوم اینکه این منطقه در مسیر رودخانه قرار داشته و مردم برای در امان ماندن مردگان خود از سیلاب‌ها، آنها را در ارتفاعات بلند دفن می‌کردند.

این قبرستان در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۳۸۲۶ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قبرستانی عجیب در سیستان و بلوچستان
قبرستانی عجیب در سیستان و بلوچستان

جاذبه های گردشگری طبس

آلفونس گابریل، جغرافیدان نامدار قرن بیستم، کتاب «عبور از صحاری ایران» خود را چنین آغاز کرده‌است: «اگر کسی در عمرش فقط یک بار کویرها و بیابان‌های ایران را دیده باشد تا پایان عمر افسون کویر رهایش نخواهد کرد.»اگر جزو عده‌ای هستید که هرگاه صحبت آسمان و ستاره و سکوت می‌شود، می‌پرسید چه‌وقت می‌توان به کویر رفت، هم‌اکنون کوله‌بار سفر جمع کنید و به دل کویر بزنید. برای سفر چهار-پنج روزه می‌توانید میانه کشور ایران؛ شهر تاریخی و پر رمز و راز طبس و پیرامون آن را انتخاب کنید .
جاذبه های گردشگری طبس
جاذبه های گردشگری طبس
حالا با ما همراه شوید تا علاوه بر آشنایی با مهربانی و صبوری کویرنشینان، پر از خاطره و سوغات به خانه برگردید؛ از مزارع سرخ زعفران تا سکوت رمزآلود کویر، آسمان‌های پرستاره تا دره جن‌ها و چشمه مرتضی‌علی یا روستای ییلاقی خرو، پایتخت لواشک ایران در شمال طبس. سفر به طبس می‌تواند از طریق هوایی، ریلی، زمینی و خودروی شخصی انجام شود، اما اگر می‌خواهید بوم‌گردی کنید و دیدنی‌های بیشتری ببینید خودروی شخصی و استفاده از تورهای گروهی را پیشنهاد می‌کنیم.

در گذر تاریخ

اولین اقوام ساکن طبس و در واقع اجداد طبسی‌ها دامدار و در غارهای مجاور چشمه‌سارها ساکن بودند و هنوز هم آثاری از آنان باقی است. معادن غنی ذغال سنگ این شهرستان نشان از وجود جنگل‌های انبوه و دریاچه‌های بزرگ در گذشته‌های دور دارد. در دوره هخامنشیان و قبل از آن طبسی‌ها مرزبان ایالت پارت (خراسان بزرگ) بودند. در دوره اشکانیان طبس پادگان نظامی مهمی بود و از حمله سلوکیان در امان مانده‌ بود. طبس در زمان سلجوقیان پایتخت اسماعیلیان و مرکز آموزش فدائیانی بود که از قلعه الموت دستور می‌گرفتند. کویر سوزان و دشوار‌گذر مرکزی مانع طبیعی سختی برای عبور لشگر و سپاه بیگانگان بود. در همه این دوران‌ها، طبس پل ارتباطی شرق ـ شمال شرق با غرب بود‌ و راه مهم و سوق‌الجیشی پارت، هگمتانه‌، شوش و بین‌النهرین به پاسارگاد از طبس می‌گذشت. از زمان‌های دور در مسیرهای این شهر، راهدارها در رباط‌ها و چاپارخانه‌ها به مسافران خدمت می‌کردند.

گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
طبس از شرق به کوه‌های شتران محدود می‌شود و با گذر از آن به فردوس و بیرجند می‌رسد. از شرق اصفهان، خور و بیابانک، می‌توانیم به غرب طبس برسیم. طبس از شمال به کاشمر و دشت کویر و سپس به شاهرود و جاده تهران منتهی می‌شود و از جنوب و جنوب شرق به کویر لوت و کرمان. فاصله شهرها و روستاها در جاده‌های مرکزی و کویری زیاد است، اما ناگهان دیدن چشمه‌سار و قنات و آب گوارا لذتبخش است. پدیده‌های زمین‌شناسی در اطراف طبس، این شهر را  بدل به بهشت زمین‌شناسان کرده و از جای‌جای دنیا برای تحقیق به آن می‌آیند.

کم‌سخن و مهربان

روستاهای کویری آرام‌آرام در اثر فرسایش باد و باران فرسوده می‌شوند و مردم بعد از نسل‌ها اندود ‌کردن، در کنار روستای قدیمی روستایی جدید بنا می‌کنند، اما روستاهای قدیمی دست نخورده باقی می‌مانند و فرصتی فراهم می‌آورند برای گردشگران تا سرسبزی‌های کهنه کویری را ببینند. در دل بیابان‌های وسیع، هر جا آب از چشمه یا قناتی بیرون زده جامعه‌ای انسانی زیسته‌ و آنجا را آباد کرده ‌است.

اکنون جاده جنوبی طبس به سمت راور در استان کرمان را انتخاب می‌کنیم و قصد داریم به روستای زیبای نایبند در ۲۰۰ کیلومتری طبس برویم؛ روستایی در شمالی‌ترین منطقه کویر لوت، جایی که مرز لوت و دشت کویر به حساب می‌آید. در مرز استان‌های کرمان، یزد و خراسان جنوبی جاده‌ای در حاشیه کویر پیش می‌رود. جاده دو طرفه راور به طبس از محورهای بین‌المللی است و بخش عمده‌ای از کالاهای کشورهای همسایه شمال‌شرق را کامیون‌های بزرگ از این مسیر حمل می‌کنند. از اینرو رانندگی در این جاده احتیاط زیادی می‌طلبد.
گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
گاه جاده صاف وارد پیچ‌های تند و شیب‌های کوهستانی می‌شود که این ویژگی همسایگی کوه و کویر است. پس از ۱۸ کیلومتر روی تابلویی در ابتدای جاده خاکی نوشته روستای کُریت. باید به سوی کوه که سرسبز است یک کیلومتر پیش برویم تا به روستای زیبای کُریت برسیم. مجموعه خانه‌های بوم گردی برای اقامت و استراحت در خانه عمونوروز فراهم است. موسوی از اهالی خوش ذوق روستا هماهنگی‌های اقامتی را انجام می‌دهد. در بقیه فصول به نخلستان‌ها می‌نازند و در پاییز به زعفران و در زمستان به نرگس.
در ادامه وارد جاده آسفالته می‌شویم و راه را به سوی جنوب ادامه می‌دهیم. پس از طی ۱۸ کیلومتر تابلوی سبز دیگری با مسیری خاکی راه روستای فهالنج را نشان می‌دهد. کمی جلوتر سرخی دل‌انگیز زعفران کنار جاده مسافران را مجبور به توقف می‌کند. نخستین توقف در سمت چپ جاده، اصفهک است؛ روستایی با تمدن کهن که در سال ۱۳۵۷ در زلزله مشهور طبس ویران شد. این روزها گردشگران زیادی به اینجا می‌آیند و از معماری روستای زلزله‌زده اصفهک دیدن می‌کنند. ساعتی که سرگرم تماشای بادگیرهای خانه‌ها بودیم و بین نخلستان‌ها قدم می‌زدیم، گروهی از دانشجویان معماری به آنجا آماده بودند تا شاید در آینده‌ای نزدیک مرمت این روستا را آغاز کنند.
گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
تا نایبند راه درازی باقی مانده‌است. دل به جاده می سپاریم. از سه راهی دیهوک می‌گذریم. راه مسافران فردوس و مشهد از این جاده جدا می‌شود. از سه‌راهی دیهوک ۳۶ کیلومتر به جنوب می رویم و به اسفندیار؛ روستایی ایستاده در دامان کوه سنگی می‌رسیم.
با طی مسیر ۳۷ کیلومتری از دیهوک و رد‌ کردن سه‌راهی به سمت بیرجند، خروجی روستای اسفندیار در سمت راست جاده خود نمایی می‌کند. در ابتدا روستای جدید و پس از آن در نزدیکی کوه سنگی، روستای قدیم که رو به تخریب گذاشته، واقع شده است. ساکنان اسفندیار با معماری متفاوت خانه‌های دوطبقه شان را پایین‌تر از روستای قدیم در پای کوه بنا کرده‌اند.  ۶ کیلومتر پایین‌تر از آن به «زنوغان» می‌رسیم. همه این مسیر در کوهپایه مزارع زیبای زعفران چشم نوازی می‌کند و هرجا قصد خرید داشتید با لبخند گرم و آرام کویرنشینان روبه رو می‌شوید. کم سخن می‌گویند و زیاد مهر می‌ورزند.

پیاده در دره جن‌ها

سال‌ها پیش مرحوم عباس جعفری؛ طبیعت‌گرد ایرانی دهه‌های پیش، عکس‌هایی از سفرهایش را در تحریریه همشهری نشان‌مان می‌داد که تصاویری عجیب از دره‌ای عمیق نظرمان را جلب کرد. اول فکر کردیم این دره در آمریکای جنوبی یا آریزونا واقع شده اما او با لبخند خاص خودش گفت اینجا خراسان جنوبی‌ و نامش دره کال جنی است. کال به دره یا مسیر ایجاد شده توسط سیلاب‌ها و جریان آب را می‌گویند. وقتی قرار است به محل جن‌ها؛ دره‌ای در شرق طبس برویم اهالی با شوخی و جدی تاکید می‌کنند که بدون راهنما وارد کال دره‌ جنی نشویم. مردم محلی افسانه‌ای دارند مبنی بر این که در این دره پررمز و راز، ارواح و اجنه زندگی می‌کنند و امکان گم‌شدن یا ربوده‌شدن توسط آنها وجود دارد که البته این‌ها‌، افسانه‌های مردم کویرنشین است.

گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
در هر حال، با همه هشدارها و گوشزدها عازم دره جن‌ها می‌شویم. این دره که در ۳۰ کیلومتری شرق طبس واقع شده طولی نزدیک به ۱۶ کیلومتر و عمق زیاد و باریکی دارد . غروب‌های دره زودتر از پهنه کویر فرا می‌رسد. صبح زود حرکت می‌کنیم و به سوی بشرویه پیش می‌رویم تا به سرزمینی اسرارآمیز برسیم. جاده آسفالته را تا دوراهی استخر شاعر می‌رانیم. به جاده خاکی می‌رسیم. از دو مسیر می‌توان وارد دره جنی شد. انتهای جاده خاکی به ابتدای دره جنی می‌رسد که راهی پرآب و دارای چشمه است و راه دیگر، میان جاده خاکی‌ از طریق شکاف ایجاد شده به‌وسیله فرسایش ما را به میان دره می‌رساند، اما راهنماهای محلی، راه نخست را پیشنهاد می‌دهند. چشمه‌ای از کوه روان است که نوید ورود به منطقه‌ای سبز را می‌دهد. درختان در هم تنیده نخل و نیزارهای خودرو، رنگ خاکی بیابان را سبز زندگی زده‌اند. پس از طی حدود ۵ کیلومتر جاده خاکی به دره‌ می‌رسیم؛ یک دره‌ خاموش، خنک و آبدار در دل پهنه‌ای داغ و تب‌دار کویر که آثار زندگی در هزاران سال پیش را نشان‌مان می‌دهد.
رسیدن به کف این دره‌ زیبا و حیرت‌انگیز نیازمند آشنایی به منطقه است. دره جنی دارای دیواره‌های بلند و پرشیبی است که وارد شدن به آنها بدون راهنمای محلی می‌تواند خطرآفرین باشد. تونل‌ها و خانه‌هایی به نام خانه گبرها در دل دیواره‌ها دیده می‌شوند که دستکند بوده و طی سالیان سال با معماری عجیب و پررمز و رازشان از ساکنان خود محافظت کرده‌اند. این حفره‌ها و تونل‌ها در دامنه جداره‌های این دره قرار گرفته‌اند. مسیر دسترسی به این حفره‌ها دشوار است. در مسیر این حفره‌ها تونل‌هایی دیده می‌شوند که احتمالا راه‌های ارتباطی آنها با هم بوده‌است.این دره عمیق گاهی شکل  U به خود می‌گیرد و در جایی دیگر مانند V به نظر می‌رسد. بالای سرمان اندکی از آبی آسمان پیداست و گاه چنان دیواره‌ها به هم نزدیک می‌شوند که پایین دره تاریک می‌شود و آسمانی نیست.
در جای جای دره جنی آب مشاهده می‌شود. آبشارهای کوچکی از حفره‌های دیواره‌ها جاری‌است که انگار چشمه است. محلی‌ها به آن‌ها «شُلَن» می‌گویند. در طول مسیر حوضچه‌هایی تشکیل شده که گاه تا ۵/۱ متر عمق دارند و جای خوبی برای تن به آب زدن و خنک شدن در گرمای تفتان کویر است. آب این دره با مهندسی شگفت‌آور توسط تونلی دستکند به قنات هدایت می‌شود. پس از این، دره خشک و بی‌آب و علف می‌شود.

معماری عجیب این دره راه ورودی عجیب‌تری هم دارد. در ارتفاع ۲ متری از سطح زمین یک حفره قرار دارد که با کمک همراه می‌توان داخل آن شد. از این چاه که حدود ۷-۸ متر ارتفاع دارد به‌وسیله جای دست‌ها و حفره‌های کنده‌شده در بدنه آن بالا می‌رویم و به تالاری برمی‌خوریم. در دو طرف تالار دو دالان قرار دارد و هر کدام شامل چندین اتاق کوچک است. مسیر دره را ادامه می‌دهیم و دوباره به حفره‌ای مشابه می‌رسیم که بر اثر فرسایش سیلاب‌های موسمی، چاه و محل دسترسی از پایین دره به اتاقک‌ها از بین رفته و دسترسی به آن را از راه پایین غیرممکن کرده است. طبق گفته‌‌ها سال ۱۳۸۰ یکی از کوهنوردان حرفه‌ای با تجهیزات به این حفره‌ها وارد شد . معماری همه حفره‌ها شبیه یکدیگر است. حفره‌ها و تونل‌ها در دامنه جداره‌های دره قرار گرفته‌اند. مسیر دسترسی به حفره‌ها بسیار دشوار است. در مسیر حفره‌ها تونل‌هایی دیده می‌شود که احتمالا راه‌های ارتباطی ساکنان این دره با یکدیگر بوده‌است.

کال جنی یک کال اصلی دارد و چندین کال فرعی. کال اصلی که مسیر کف دره  است از نخلستان آغاز شده و به روستای ازمیغان می‌رسد. قناتی که نیمه راه آب کال را جمع می‌کرد در روستای ازمیغان از زمین سر بر می‌آورد تا نخلستان‌ها و باغستان‌ها را آبیاری کند. برای پیاده‌روی در دره‌ جن‌ها یک روز وقت بگذارید تا خاطره‌ای بی‌بدیل داشته‌باشید.

بلندای لوت

زنوغان را که پشت سر می‌گذاریم پیچ‌های جاده کمتر و چشم‌انداز بی‌انتهایش زیباتر می‌شود. این بخش از جاده حدود ۹۰ کیلومتر از میان پست‌ترین و کم‌ارتفاع‌ترین نقاط زمین می گذرد. قصد داریم به بلندترین نقطه این ارتفاع پست برسیم. برج نایبند و نخل‌های دست در آسمانش از دور به چشم مسافران جانی تازه می‌بخشند. این روستا بلندترین نقطه دشت بزرگ لوت با ارتفاع ۱۰۹۰ متر است. روستا پلکانی است و معماری خاص خود را دارد و در کنار آن نخلستان‌های پُربار و مرکبات کشت و برداشت می شود. نارنگی کلمانتین و پرتقال محلی نایبند عطر و طعم خاصی دارند.

گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
برج‌های نایبند تقریبا بالاترین ارتفاعات روستا هستند و تماشای افق بیکران لوت اقیانوسی باستانی را نشان می‌دهد. کویر و دریای بی‌انتها، گردی زمین را یادآور می‌شوند. دل کندن از نایبند سخت است، هنوز اما راه در پیش است. یکی از توصیه‌های مهم در بوم گردی کویری محاسبه فاصله روستاها و غروب‌های زودهنگام نیمه دوم سال است.

سرد و گرم با هم

برای دیدن پدیده‌ای عجیب و بی‌نظیر در نزدیکی طبس آدرس چشمه مرتضی علی را می‌گیریم. این چشمه و چشمه‌های دیگر در کال دره‌سر حدود ۳۰ کیلومتری شمال طبس جاری است. جاده طبس را به‌سوی شمال پیش می‌رویم تا به روستای «خَرو» برسیم. پس از خرو سفلی وارد خرو علیا می‌شویم تا به جاده خاکی با تابلوی «ایستگاه هیدرومتری خرو» برسیم و ۲ کیلومتر بعد به تنگه می‌رسیم. در محل ورودی کال سردر، فضاهایی برای نشستن و صرف غذا و سرویس بهداشتی در نظر گرفته شده ولی بهتر است از اردوگاه تفریحی روستای خرو استفاده شود.

این چشمه‌ها پس از سرچشمه گرفتن از دامنه غربی کوه کش‌سیاه به سمت غرب جاری می‌شوند.
این تنگه یک چشمه آب سرد و چند چشمه آب گرم دارد که آب‌های‌شان در یک نهر جریان دارند. بعد از این چشمه‌ها بند «طاق عباسی» به‌عنوان قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین سد قوسی دنیا منتظر دیدار شماست. اولین چشمه به نام قنبر از شرق به غرب (به تبعیت از شیب و راستای دره) جاری بوده و آب آن سرد است. آب گرم چشمه از دیواره سمت راست به داخل رودخانه می‌ریزد و همین، اختلاف دمایی را در چشمه ایجاد می‌کند که گاهی به ۱۰درجه هم می رسد. غلظت بیشتر آب گرم و تفاوت ساختاری آن با آب سرد جاری در کف رودخانه باعث می‌شود که آب‌ها تا مسافت حدود ۳۰۰ متری بستر رودخانه هم پیش بروند، در حالی که به طور کامل با هم مخلوط نشده و در بستر رودخانه قابل تفکیک هستند.
گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
به این ترتیب در یک طرف رودخانه آب سرد و در طرف دیگر آب گرم جریان دارد و می‌توان یک پا را در طرف گرم رودخانه فرو برد و پای دیگر را در طرف سرد رودخانه؛پدیده‌ نادری که شاید در هیچ نقطه دیگر کشور فرصت تجربه آن را نداشته باشید! روی دیواره‌های بلند دره، حفره‌ها و کانال‌هایی دیده می‌شوند که با نظم خاص و مهندسی حساب شده‌ای بنا شده‌‌اند. محلی‌ها به آن خانه گبری می‌گویند. هرکدام از این حفره‌ها حداقل به دوران ساسانیان می‌رسد. برای ورورد به این خانه‌ها باید از کانال چاه‌مانندی به طول ۱۰ متر صعود کنیم تا به دالان بالا برسیم که به اتاقک‌هایی کوچک منتهی می‌شود.  قوس تونل‌های بالایی خانه‌های گبر همانند قوس‌های بناهای دوران ساسانیان است که البته راه دسترسی به داخل این خانه‌ها مشکل و تنها با وسایل کامل صخره‌نوردی و کوهنوردی و توسط افراد خبره ورود به داخل آن امکان‌پذیر است.
 گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
پس از حدود ۳۵ دقیقه پیاده‌روی داخل کال سردره و خلاف جریان آب به چند چشمه آبگرم می‌رسیم . بزرگ‌ترین چشمه از درون حفره‌ای نشات می‌گیرد که به حمام مرتضی‌علی معروف است. دلیل وجود این چشمه گرمای آب، شکستگی و فشار گسلی است. پس از تجمیع آب چشمه‌های مرتضی علی و قنبر، آب حاصل پس از طی ۳۰۰ متر به چشمه جعفری منتهی می‌شود که ماهی‌های کوچکش چشم‌نوازی می‌کنند. چشمه آب گرم مرتضی‌علی طبس از مناطق طبیعی است که با داشتن چشمه‌های آب درمانی به لحاظ درمانی مورد توجه ویژه‌است. بالاتر از این چشمه، دره تنگی وجود دارد که در آن طاق شاه عباسی بنا شده است. قدمت این طاق را به دوره صفویه نسبت می‌دهند و معتقدند که سنگ نگاره‌های بزکوهی که بر آن حک شده‌اند، نمادی است از درخواست فراوانی آب، زایندگی و فراوانی نعمت. بعضی از مردم هم این بزها را نمادی از فرشتگانی می‌دانند که برای نگهبانی آب، افزایش و فراوانی نعمت بر دیواره‌های طاق دعا می‌کنند.

دیگ رستم!

مکان عجیب و جالب بعدی چشمه آب‌گرم به نام «دیگ‌رستم» در ۱۰ کیلومتری نایبند است. جاده طبس به راور را ادامه می دهیم تا تابلوی چشمه دیگ رستم را ببینیم. از جاده آسفالت تا پای تپه حدود ۵۰۰ متر جاده خاکی‌ است.

گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
سه چشمه بی‌نظیر که از بالای یک تپه کوچک از دل زمین می‌جوشد ، جویباری از آب داغ را سرازیر کرده و در انتها پس از خنک‌شدن برای استفاده عموم به استخر می‌ریزد.
رسوب سبزرنگ جویبار کاملا مشهود است. هر قدمی که به بالای تپه بر می‌داریم هُرم آب بیشترمی‌شود و بخار نهرها صحنه زیبایی را به نمایش می‌گذارند. سرچشمه که می‌رسیم انگار پای دیگی جوشان ایستاده‌ایم.

غروب تماشایی

هنگامی که طبس را به سوی راور در کرمان ترک می‌کنیم به منطقه‌ای عجیب می‌رسیم که سالیان سال خالی از رفت و آمد و دیدار گردشگران مانده است. در کیلومتر ۵۰ جاده دیهوک به کرمان و در حد فاصل روستاهای اسفندیار و نایبند، منطقه‌ای کویری وجود دارد که باتوجه به دورافتاد‌ه بودن و عدم گذر مسافر، از نظر گردشگری ناشناخته مانده، اما به‌دلیل وجود معادن مختلف، از سالیان دور مورد توجه زمین‌شناسان و معدن‌کاران قرار داشته است.

گشت و گذاری کوتاه در اقیانوس لوت
پس از تماشای روستای اسفندیار و مزارع زعفران زنوغان ۶ کیلومتر که پیش برویم جاده فرعی با تابلوی معدن «تخت‌زیتون» دیده می‌شود. این منطقه در سالیان نه‌چندان دور یکی از توقف‌گاه‌های مسیر کرمان – مشهد بوده و وجود کاروانسرای بزرگی در کنار چشمه آب، مؤید این موضوع است.
جاذبه گردشگری این منطقه وجود چشمه آب‌گرم، درختان تاغ، نیزار و دریاچه وسیع در پایین‌دست آن است. وجود کویر زیبا و زمین‌های نمکی ناهموار در کنار گل‌های نرم و ساحل مانند از زیبایی‌هایی  است که همگی در یک منطقه کوچک گرد هم آمده و انسان را به تحسین وا می‌دارد. وجود چشم‌انداز زیبا، غروب تماشایی، حضور شترها، آسمان صاف و تاریک در شب و… برای علاقه‌مندان به عکاسی و ماجراجویی، فرصت بی‌نظیری فراهم می‌آورد تا به این خطه از کویر سفر کنند. در سفر به مناطق کویری حتما با راهنمایان محلی سفر کنید. برای اقامت در روستاهای بین راه می‌توانید با فعالان گردشگری هماهنگ کنید. شترسواری، سافاری در کویر و تجربه هیجان با چهارچرخ‌های موتوری روزهای کویری را پرتب و تاب می‌کند و شب‌ها آرامش و سکوت شما را به مهمانی درخشان ستاره‌های آسمان می برد.
همشهری شش و هفت

جاذبه های گرشگری کویر لوت

کویر لوت، محدوده جغرافیایی وسیعی بین استان‌های خراسان جنوبی، یزد، سیستان و بلوچستان و کرمان با طولی حدود ۹۰۰ کیلومتر و عرضی حدود ۲۵۰ کیلومتر است.

موقعیت زمین‌ساختی بلوک لوت از شرق با گسل نهبندان و حوضهٔ فلیشی خاور ایران و از غرب با گسل نای‌بند و بلوک طبس محدود شده و مرز شمالی این بلوک به فروافتادگی جنوب کاشمر و مرز جنوبی آن با فرونشست جازموریان در غرب بلوچستان بسته شده است.

به همین دلیل این منطقه جایگاه رخداد زمین لرزه‌های بزرگ و مهمی بوده است. این منطقه گود و فروافتاده با حداقل ارتفاع ۱۹۰ متر نسبت به سطح دریا، در مجاورت کوه‌های مرتفع هندوکش در شرق، محلی وزش بادهای دائمی و تقریبا شدید با روند شرقی-غربی است که با نام بادهای بیست روزه سیستان معروف شده‌اند.

کویر لوت و جاذبه‌هایش

وزش دائمی و شدید این بادها در گسترهٔ لوت در ایجاد زمین‌ریخت‌شناسی منطقه نقش اصلی دارد. حوضه آب‌خیز کویر لوت یکی از خشک‌ترین حوضه‌های آبی ایران با ۱۹۹۰۰۰ کیلومتر مربع، بیش از ۱۰ درصد از مساحت کشور را به خود اختصاص داده است. رودهای چندانی در آن جاری نیستند و اغلب سیلابی و فصلی هستند.

گسترهٔ متنوع دشت و کویر لوت، مجموعه‌ای نمایشگاهی از شگفت‌انگیزترین عوارض و پدیده‌های زمین‌ساختی بیابانی است که مشاهده و مطالعهٔ هر یک از آنها، با ایجاد علاقه و انگیزه، دانش‌های ارزشمندی را در اختیار علاقه‌مندان محیط زیست بیابانی قرار می‌دهد.

۱. کلوت

یکی از شگفت‌انگیزترین ساختارهای زمین ریخت شناسی ایجاد شده در کویر لوت، کلوت است؛ منطقه‌ای که چشم‌انداز طبیعی آن از دور به خرابه‌های شهری بزرگ می ماند. مجموعهٔ زمین‌ریخت‌شناسی فرسایشی کلوت‌ها در ۴۳ کیلومتری شهداد (۲۴ کیلومتری ده‌سیف) در مساحتی به عرضی متوسط ۸۰ کیلومتر و طولی متوسط ۱۴۵ کیلومتر تشکیل شده‌اند.

کلمهٔ کلوت یک کلمهٔ بلوچی از دو جزء کلولوت به معنای شهر لوت (لوت به معنای خشک) است. هنوز هم از کلمهٔ کلاته در بسیاری از نقاط جنوب خراسان و سیستان و بلوچستان به عنوان آبادی یاد می‌شود. منظور از کلوت یا شهر لوت، تپه‌هایی با شکل‌های مختلف از جنس رسی و گچ هستند.

کویر لوت و جاذبه‌هایش

این عوارضی که تقریبا تمامی سطح غربی لوت مرکزی را پوشانده‌اند، در اثر عمل باد و آب به شکلی ساختمان‌های تخریب شده قدیمی هستند که گویا در گذشته دور در آنجا زندگی رواج داشته است. در حالی که این طور نبوده و آثار آبادانی و کشاورزی در آنها دیده نمی‌شود.

برخی از کاوشگران کویر لوت، طرز تشکیل کلوت‌ها را حاصل بارندگی‌های موقتی در بیابان می‌دانند که آب با خاک سطح زمین، خمیری درست میکند و پس از خشک شدن، وزش باد آنها را با خود میبرد و کم کم حفره‌ها و چاله‌هایی در اثر آن به وجود می‌آیند. این حفره‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و در نهایت به صورت دالان‌های کلوت دیده خواهند شد.

نتایج مطالعات میدانی نشان می‌دهند که عمل انتقالی ذرات از روی کلوت‌ها به داخلی گودال‌ها به صورت دوره‌ای انجام شده است. در واقع این امر نشان‌دهنده عمل فرسایش آب و باد به همراه هم یا به طور متناوب در دوره‌های خشک و تر است. تفاوت شکلی کلوت‌ها در طول آنها به وضوح دیده می شود به طوری که در برخی نقاط کلوتها بسیار کوتاه می شود (مانند چند محدوده کوچک در اطراف شهداد) و به آنها کلوتک گفته می‌شود. کلوتها عموما در اثر طغیان‌های فصلی و برش دیواره‌های آنها به وجود آمده‌اند. این دیواره‌های بریده شده در برابر فرسایش، نسبت به بقیهٔ قسمتها مقاومت بیشتری دارند.

کویر لوت و جاذبه‌هایش

 

کویر لوت و جاذبه‌هایش

 

کویر لوت و جاذبه‌هایش

در بین کلوت‌ها، اراضی شور کویری وجود دارند که به دلیل سطح آب زیرزمینی بالا و گچ، سطح آنها شخم خورده یا به صورت چند ضلعی درآمده است. در زیر لایهٔ سطحی این کویرها در عمق ده تا بیست سانتی متری، لایه‌ای سخت از جنس املاح نمک‌های کلسیم، سدیم و منیزیم وجود دارد. شوری کویرهای شخم زده کمتر از کویرهای دیگر همچون کویر چند ضلعی، سفید، زرد و… است. به همین سبب امکان رویشی برخی گیاهان به شرط تأمین آب در آنها فراهم است.

با وجود زمین‌لرزه‌های فراوان در گسل‌های حواشی کویر لوت ایران، ساختار مرتفع، فرسایش یافته و ناپیوستهٔ کلوت‌های درست شده در گستره کویر لوت را زمین لرزه ویران نکرده است. مجموعهٔ کلوت‌ها، منظره شهری را به نمایش می‌گذارد که از برج و باروهای تراشیده شده به دست باد و باران در امتداد موقعیت‌های جغرافیایی معین، خیابان‌بندی‌های تقریبا منظم درست شده است؛ سازه‌ای داغ و بسیار سوزان که به نظر می‌رسد هیچ موجود زنده‌ای در آن وجود ندارد، اما بازدیدکنندگان فراوانی را به سمت خود می‌کشاند.

در کنار کلوت‌های لوت، کمپی کویری بنا شده است که در گویش محلی مردمان شهداد به آن کوتو می گویند. کوتو در زبان محلی، به معنای سرپناه گرد (گرد خانه) و آلاچیق است، سایت کوتوها متشکل از کوتوهایی است که به شکلی سنتی ساخته شده‌اند تا ساختار طبیعی و سنتی منطقهٔ بکر و دست‌نخوردهٔ کویری حفظ شود.

کویر لوت و جاذبه‌هایش

۲. تپه‌های ماسه‌ای

تپه‌های ماسه‌ای در شرق لوت مرکزی، منطقه‌ای به عرضی ۵۰ کیلومتر و طولی ۱۰۰ کیلومتر را تشکیل می‌دهند. ارتفاع این تپه‌های ماسه‌ای تا۵۰۰ متر میرسد. اشکالی خاصی از این نوع تپه‌ها را که در جهت وزش باد به حرکت می پردازند، بارخان می‌گویند. هرم‌های ماسه‌ای و تپه‌های طولی در این مجموعه دیده می‌شوند.

طرز تشکیل تپه‌های شنی به این صورت است که ماسه‌های روان در سطح زمین در اثر وزش باد پس از رسیدن به موانعی در سر راه خود از قبیل گیاهان، قطعات سنگ یا عوارضی طبیعی همچون کاهش سرعت باد از حرکت باز می‌ایستند و ذرات ماسه متوقف می‌شوند. این ذرات در اطراف این موانع انباشته می‌شود و به تدریج به مقدار آنها افزوده خواهد شد. سرانجام اجتماع این ذرات ماسه‌ای باعث تشکیل تپه‌های شنی می‌شود.

هرچه این موانع بزرگ‌تر باشند، امکان اینکه توده‌های ماسه‌ای به صورت تپه‌های بزرگتر درآیند، وجود دارد. تپه‌ها پس از تشکیل در محل خود ثابت نمی‌مانند و در جهت وزش باد جابه جا می‌شوند، به طوری که با وزش باد، ماسه‌ها در دامنه‌ای که در جهت باد قرار دارد به طرف بالا رانده می‌شوند و پس از رسیدن به قله در دامنهٔ پشتی تپه می‌غلتند و در آنجا جمع می‌شوند. جابه‌جایی توده‌های ماسه‌ای در شرایط عادی به ده تا بیست متر در سال می‌رساند. هرم‌های ماسه‌ای جوان با ساختار برخانی خود در جهت حرکت باد، اما به کندی در حال حرکت و جابه‌جایی هستند.

مرتفع‌ترین هرم‌های شناخته‌شدهٔ ماسه‌ای دنیا در لیبی حداکثر سیصد متر ارتفاع دارند. در لوت، ارتفاع برخی هرم‌ها گاه به ۴۸۰ متر می‌رسد. از این رو بزرگ‌ترین و مرتفع‌ترین تل‌ماسه‌های کویری صحراهای دنیا در منطقه کویر لوت ایران تشکیل می‌شود.

کویر لوت و جاذبه‌هایش

 

کویر لوت و جاذبه‌هایش

جنسی تپه‌های شنی اغلب از کوارتز است، ولی گاهی گچ، آهک، رس، خاکسترهای آتشفشانی و مواد دیگر در آنها دیده می‌شود. وجود این مواد در تپه‌های شنی حاکی از فراوانی آنها در محل است.

شکل تپه‌های شنی متفاوت است و از این رو آنها را بر حسب شکل و چگونگی تشکیل به دسته‌های مختلف تقسیم می‌کنند.

۳. گلدان‌های گیاهی نبکا

در درون دشت کویر در فاصلهٔ نزدیک به شمال شرق شهداد، در گستره‌ای با عرض متوسط هشتاد کیلومتر و طول متوسط ۱۴۵ کیلومتر، خاک متحرک در میان گیاهان به دام افتاده و درختان و درختچه‌های گز در گلدان‌های بیابانی جای گرفته اند که به این تل‌های گیاهی، نیکا گفته می‌شود. بزرگ‌ترین نیکاهای جهان، به همراه مرتفع‌ترین ربدو با ابعاد بزرگ‌تر و شکل‌های پیچیده‌تر د رلوت غربی تشکیل شده.

نیکاها عموما در سطح همواری که میزان ماسهٔ آن متوسط و سطح آب زیرزمینی آن بالا یا رطوبت موجود برای حیات پوشش گیاهی کافی باشد ظاهر می‌شوند. گاه طولی نبکاها در دشت لوت ایران به ده متر می‌رسد، در حالی که بلندترین نبکاهای صحراهای آفریقا حدود سه متر طول دارند،

در دشت لوت ایران، زمین‌های بین نبکاها پوشیده از ماسه است. عناصر تشکیل دهندهٔ ناکا شامل ماسه، لای، رس و سلیت است. تل‌های گیاهی، نیکاها، عوارضی هستند که بیشتر در مناطق برداشت و حمل رسوبات بادی به وجود می‌آیند. این اراضی با رویش یک گیاه و گیر افتادن ذرات شن و جمع شدن در پای آنها پیدا می‌شوند. با رشد گیاه، میزان افزایش‌های بادی در پای گیاه زیاد می‌شود. ارتفاع مواد جمع شده در پای گیاه ممکن است به چندین متر برسد. یک نبکا در طول دورهٔ عمر خود مراحل آغاز تشکیل و تولد تا بلوغ و اوج تشکیل را می‌گذراند. به نظر میرسد که نیکاهای دشت لوت ایران، مراحل اوج تکامل خود را می‌گذرانند و هرگونه دخل و تصرف در آنها موجب نابودی آنها می‌شود.

کویر لوت و جاذبه‌هایش

شکل و ساختار ظاهری نیکا تابعی از اندازه، تراکم و میزان رشد گیاه میزبان است. انواع گیاهان از گونه‌هایی نظیر دسته‌ای از گرامینه‌ها، درختچه‌های تاغ، گز و… تشکیل می‌شوند. در کویر لوت گونهٔ گیاه گز از گونه‌های میزبان نیکاها هستند. گیاهان منفرد باید ارتفاعی بیش از ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر داشته باشند تا بتوانند ماسه‌ها را کنترل و جمع کنند و نبکا تشکیل دهند. اگر دانه‌های ماسه، چسبندگی نداشته باشند، یعنی عناصر رسی و لای کافی نداشته باشند، حجم آنها با تغییر سرعت باد تغییر می‌یابد. با افزایش میزان رسوب، گیاه برای جلوگیری از مدفون شدن در شن و ماسهٔ جمع شده در پای خود، به رشد خود  در جهت خروج از تدفین با سرعت بیشتری ادامه می‌دهد. این رشد تا آنجا که ریشهٔ گیاه در ارتباط با سطح آب زیرزمینی باشد، ادامه می‌یابد. اما جایی که سطح آب زیرزمینی افت می‌کند، این ارتباط قطع و در نتیجه کاهش رشد گیاه و پس از آن مرگ گیاه و در نهایت تخریب نیکا آغاز می‌شود که سرانجام به مرگ نبکا می‌انجامد.

پدیدهٔ ربدو با ابعاد بزرگ‌تری از نبکاها متمایز می‌شوند. طول آنها به دو تا هفت متر و عرض آنها به یک تا پنج متر میرسد. غیر از ابعاد، شکل ربدوها نیز پیچیده‌تر از نیکاهاست. گاهی ربدو چند مخروط را نشان می دهد که کنار هم قرار گرفته‌اند. مرتفع‌ترین ربدوها که گاه ارتفاع آنها به ۱۲ متر میرسد، در لوت غربی دیده می‌شوند.

۴. آسمان شب

علاوه بر همهٔ جاذبه‌های زمین‌ریخت‌شناسی کویر لوت در روز، آسمان شب در کویر، جاذبه زمین‌ریخت‌شناسی سماوی دیگری دارد که کمتر به آن توجه شده است. این پدیدهٔ زمین‌ریخت‌شناسی طبیعی به دلیل نبود نورهای مصنوعی، نبود گرد و غبار و نبود ابر و… در آسمان، مناظر زیبایی از آسمان، سیارات، ستارگان و شهاب‌سنگها را به نمایش می‌گذارد.

کویر لوت و جاذبه‌هایش

 

کویر لوت و جاذبه‌هایش

۵. کمپ‌ها و بازدیدکنندگان

منطقهٔ وسیع کویر لوت با موقعیت جغرافیایی مناسب و واقع شدن در بخش مرکزی ایران، به شهرهای بزرگ اعم از تهران، اصفهان، یزد، کرمان، بیرجند و… نزدیک است و با استعداد زیاد، جاذبه‌های محیطی زمین‌ریخت‌شناسی و اقلیمی متعددی را برای بازدیدکنندگان فراهم آورده و گردشگران فراوانی را از نقاط مختلف کشور و سایر کشورها به خود جذب می‌کند.

کمپ شهداد یکی از پرطرفدارترین، کمپ‌ها در این منطقه است.

کویر لوت و جاذبه‌هایش
منبع: یک پزشک